28. nóvember 2015

Mér datt í hug að athuga hvort orðið stássdrengur hefði verið notað á prenti áður en það birtist í skáldsögunni Sögumaður. Þegar ég fletti því upp á netinu kom í ljós að það hafði verið notað einu sinni áður. Það var í þýðingu á sögu eftir Daphne du Maurier, í Morgunblaðinu 28. ágúst 1966. Þar er minnst á „einhvern stássdreng, klæddan til einhverrar skrúðgöngu“.

27. nóvember 2015

Í nýrri bók Hermanns Stefánssonar, Leiðin út í heim, stendur þetta (skáletrun mín): Palli hrekkur í kút við þá tilhugsun að það kunni að orka harla einmanalegt að standa þarna og mæna á skó. Félagslegt eftirlit segir honum að það sé handan marka hins eðlilega – og þó er ekkert félagslegt eftirlit þarna á ganginum. Ég hrökk ekki síður í kút við að lesa þetta. Ekki vegna þess að mér fyndist ég sjálfur hafa skrifað þessi orð, heldur þvert á móti vegna þess að mér fannst þau vera skrifuð um mig. Þetta ætti reyndar ekki að þurfa að koma mér á óvart, því Hermann er alltaf að skrifa um mig. Leiðin út í heim er óbeint, en líka beint, byggð á bók Jens Sigsgaard, Palli var einn í heiminum. Bókarkápan gefur það sterklega til kynna. (Nú hljóma ég óneitanlega eins og ég sé um það bil að fara að skrifa ritdóm, en það er ég alls ekki að gera; ég er bara að minnast á þessa bók Hermanns af því hún kveikti á mér. Og í mér.) En þarf maður, eða ætti maður, að lesa bók Sigsgaards áður en maður les bók Hermanns? Maður þarf það ekki, en maður ætti kannski að gera það. Rétt eins og maður fer í nærbuxur áður en maður fer í utanyfirbuxurnar. Rétt eins og maður lærir að lesa áður en maður tekur sér bók í hönd. Hm? Ég lét eftir mér að taka fram eintak mitt af Palla á meðan ég las Hermann. Og á meðan ég virti fyrir mér bókarkápurnar tvær hvarflaði að mér að leggjast í einhvers konar samanburð. Ég held að flestir geti fallist á að Palli var einn í heiminum sé einhvers konar hrollvekja. Að vísu með happy ending. Leiðin út í heim er það líka, þótt annarrar tegundar sé. En auðvitað virka hrollvekjur best ef maður er plataður til að hlæja nokkrum sinnum áður en skelfingin ríður yfir. Ég hló sirka tuttugu sinnum á meðan ég las Leiðina út í heim. Af þeim skiptum voru sirka tíu upphátt. En ég ætla ekki að segja of mikið; þessi bók Hermanns segir það allt fyrir mann. Ég ætla bara að fá að vitna smá í viðbót í textann: Hann horfir á handþurrkuhólk á útikamri í almenningsgarðinum. Á honum stendur afskiptasamt boðorð hjálpseminnar: „Dragið hreint fyrir næsta mann.“ Einhver hefur krotað með tússi hið augljósa mótsvar þess andfélagslega til sletturekunnar: „Hann getur gert það sjálfur.“ Hvorugt skiptir máli núna, næsti maður er alltaf Palli sjálfur svo hvort tveggja núllast út. Og bara eitt enn, áður en ég hætti (þetta er orðið allt of langt): Vegasalt: Mannsins merkilegasti leikur. Eins og þeir vita sem hafa lesið Palli var einn í heiminum kemur vegasalt fyrir í sögunni. Sem er auðvitað sorglegt, því Palli hefur engan til að vega salt við. Sjálfur var ég að hugsa um að nota þetta orð, vegasalt, sem titil á bókina sem ég gaf út um daginn – það var einn af nokkrum titlum sem ég mátaði við söguna, í einhverri örvæntingu sem greip mig þegar mér datt í hug að upprunalegi titillinn væri ekki nógu góður – en sem betur fer gerði ég það ekki, því orðið vegasalt á miklu betur heima í Leiðinni út í heim, og hefði misst allan sinn þunga í samanburði við Palla Hermanns, sem eins og Palli Sigsgaards situr öðru megin á vegasaltinu, og engin Stína eða Pési er hinum megin, en spurning hvort Palla sé ekki bara nákvæmlega sama.

26. nóvember 2015

Ekki fyrir alls löngu var eitthvað verið að ræða um það í fjölmiðlum hver væru fallegustu orðin í íslenskri tungu. Ef ég man rétt hlaut orðið ljósmóðir flest atkvæði. Það er alls ekki slæmt orð, en þegar ég leiði hugann að þessu núna finnst mér að orðið popppoki hefði átt að ná inn í umræðuna. Það er þó ekki svo að mér detti í hug þetta orð vegna þess að ég var að hugsa um keppnina um fallegasta orðið, heldur varð orðið sjálft, orðið popppoki, til þess að ég fór að rifja upp keppnina. Fjögur p í átta stafa orði. Og tvö o. Hvernig orðið skoppar á vörunum þegar maður lætur það út úr sér minnir á hljóðið sem fylgir því þegar maís springur í pottinum. Svo er hugsanlegt að í því sé einhver finnskur hljómur líka. Sem aftur leiðir hugann að orðinu ljósmóðir. Í finnsku hefst orðið móðir ekki á stafnum m, eins og í flestum þeim tungumálum sem við þekkjum (mother, madre, mamma, mutter, matka, mom, mère, maman osfrv.), heldur á stafnum ä. Móðir er á finnsku äiti. Nú er ekki víst að orðið ljósmóðir á finnsku sé búið til á sambærilegan hátt og í íslensku, en það væri fróðlegt að vita hvernig það lítur út. Ég ætla að fletta því upp. Ljósmóðir á finnsku er kätilö.

25. nóvember 2015

Fyrir rúmum mánuði kom út skáldsagan Sögumaður hjá Forlaginu. Í henni er sagt frá fótboltaleik milli Englands og Costa Rica í Heimsmeistarakeppninni í Brasilíu í fyrra, og það er alveg rétt það sem sagt var í sjónvarpinu í tengslum við bókina að leikurinn milli Englands og Costa Rica endaði með jafntefli, 0 – 0. Á þeirri markatölu hefjast líka allir leikir. Þegar minnst er á þennan fótboltaleik í sögunni er sagan um það bil hálfnuð.

Umsagnir um Fjarveruna

Úlfhildur Dagsdóttir skrifaði um daginn lofsamlegan dóm um Fjarveruna á bókmenntavef Borgarbókasafnsins, þar sem hún tengir á mjög skemmtilegan hátt þessa nýju skáldsögu Braga öðrum sögum hans, Gæludýrunum, Sendiherranum og Handritinu. Einnig virtist Fjarveran kveikja á ýmsu í huga Kolbrúnar Bergþórsdóttur (K.B.) og Friðriku Benónýs (F.B.) í Kiljunni 19. des. Hér eru nokkur dæmi úr umsögnum þeirra Úlfhildar, Kolbrúnar og Friðriku, auk einnar athugasemdar frá Agli Helgasyni (E.H.):

Úlfhildur Dagsóttir á bokmenntir.is

  • Fjarveran virðist snúast í eilífa hringi um eigið skott (Gæludýrasagan kemur fyrir, aftur og aftur, Est(h)terarnar tvær, endurtekna ónæðið í húsinu) án þess nokkurntíma að setjast niður. Sem slík stendur hún allmikið á skjön við þær tvær bókmenntagreinar sem eru hvað mest áberandi þessi árin, sögulegu skáldsöguna og glæpasöguna.
  • Allt þetta og miklu meira er að finna í hinni umfangsmiklu en látlausu Fjarveru. Að auki er bókin uppfull af undirfurðulegum húmor og kunnuglegum grátbroslegum vandræðagangi eins og þekkja má úr bestu bókum Braga, og Fjarveran kemur sér prýðilega fyrir í þeim áratuga langa gleðskap. (Ú.D.)

Kiljan 19. desember

  • Bragi er sá höfundur sem margir átta sig ekki á. (E.H.)
  • Hann veit hvað hann er að gera, hann kemur manni alltaf á óvart. (K.B.)
  • Óstjórnlega fyndinn höfundur. (K.B.)
  • Mjög vel heppnuð og skemmtileg bók. (K.B.)
  • Þetta er sjálfhverfa kynslóðin í aksjón. Hann vitnar eiginlega eingöngu í eigin verk. (F.B.)
  • Rosalega vel gert. (F.B.)
  • Skemmtilegasta bókin sem ég hef lesið á þessari vertíð. (F.B.)
  • Ég hló bara eins og vitleysingur. (F. B.)
  • Með skemmtilegri bókum. (K.B.)

Hægt er að skoða upptöku af þættinum á ruv.is en umfjöllun um bók Braga hefst á 39:45 mínútu.

Alvöruþrungin ærslasaga

Fjarveran bókakápa

Út er komin hjá Forlaginu skáldsagan Fjarveran. Hún er sjötta skáldsaga Braga Ólafssonar. Aðalpersóna sögunnar er íslenskufræðingurinn og prófarkalesarinn Ármann Valur Ármannsson, en hugsanlegt er að lesendur skáldsagna Braga muni eftir þeim manni úr tveimur öðrum sögum hans, Sendiherranum og Gæludýrunum.

Ármann Valur Ármannsson er íslenskufræðingur og prófarkalesari. Lengst af hefur hann fengist við að lesa yfir texta eftir aðra, en núna, þegar hann er kominn á sjötugsaldur, hefur hvarflað að honum að ef til vill ætti hann að einbeita sér meira að eigin skrifum. Það eina sem hefur birst eftir hann opinberlega hingað til er 218 orða texti sem vinur hans, tónskáldið Markús Geirharður, setti við músík sem hann samdi fyrir rödd, strengi og útvarpshljóðbylgjur. Verkið var gefið út á hljómplötu en náði ekki mikilli útbreiðslu, enda mjög framsækið verk og sérstakt. Textinn hefur einnig þá sérstöðu að hugsanlega – reyndar mjög líklega – felast í honum mikilvægar upplýsingar sem varða óupplýst mannshvarf, sem vill svo til að er frægasta mál íslenskrar sakamálasögu, Geirfinnsmálið. Textann samdi Ármann eftir að hann hleraði samtal tveggja manna á veitingastaðnum Klúbbnum í nóvember 1974, tveimur dögum áður en Geirfinnur hvarf. Fyrir utan þá Ármann og Markús veit hins vegar enginn neitt um raunverulega merkingu textans, ekki einu sinni söngvarinn sem flutti hann á plötunni. En mikilvægar upplýsingar eru ekki lengur spennandi þegar þær eru komnar upp á yfirborðið. Og hver þekkir mikilvægi spennunnar betur en prófarkalesarinn?

Kaupa bókina á vef Forlagsins

The Absence: A new novel

Fjarveran bókakápa
The Absence (Fjarveran)

Ármann Valur Ármannsson is an Icelandic scholar and proof-reader. Most of his life he has read texts by other people but now, when he’s into his sixties, he has started to wonder if he should maybe focus on his own writing. The only published work by him is a 218 word text that his friend, the composer Markús Geirharður, set to music he wrote for a voice, strings, and radio waves. The work was published on a record but was not widely know, as it was a very progressive and unusual work of art. The text is also remarkable for the fact that possibly – in fact it is very likely – there is important information regarding an unsolved mystery with a disappearance, which happens to be the most famous case in Icelandic criminal history, the Case of Geirfinnur. Ármann wrote the text after eaves-dropping in on a conversation between two men in the restaurant/discotheque Klúbburinn in November 1974, two days before Geirfinnur disappeared. No-one aside from Ármann and Markús knows anything about the real meaning of the text, not even the singer who performed it on the recording. But important information is no longer exciting when it is out in the open. And who better to judge the importance of suspense than the proof-reader?

Ný ljóðabók

Rómantískt andrúmsloft er ný ljóðabók eftir Braga Ólafsson. Í henni eru 31 ljóð, flest ort á síðustu tveimur árum. Fríða Björk Ingvarsdóttir fjallaði um bókina í Víðsjá á Rás 1 og var mjög hrifin. Úlfhildur Dagsdóttir birti einnig dóm um bókina á bokmenntir.is.

Gagnrýnandi Morgunblaðsins, Baldur A. Kristinsson, gaf bókinni fjórar stjörnur af fimm mögulegum. Þar segir m.a.: „Sem fyrr segir eru feilsporin fá í Rómantísku andrúmslofti, og sum ljóðanna eru hrein snilld. Hér má finna sömu lágstemmdu kímni og sömu óvenjulegu sjónarhorn og lesendur þekkja úr fyrri ljóðabókum Braga. Þó er ekki laust við að heildartónninn sé ögn alvarlegri og djúphugulli en áður.”

Hér er fyrsta ljóð bókarinnar, Kínverska sendinefndin:

Kínverska sendinefndin

Við tjörnina í Reykjavík
vex fífill. Og við hlið þessa fífils
vex annar – þetta er rétt hjá styttunni
af ljóðskáldinu á bekknum.

Stutta stund
er eins og myndin af fíflunum
og styttunni og bekknum
sé mannlaus, ef frá er talið skáldið

sem einu sinni var styttan,
og stöku bíll á tjarnarbrúnni
með manneskju innanborðs.
En þá taka að heyrast úr fjarskanum

skóhljóð á stétt, og það er ekki
eins og einhver ein manneskja
sé þar á ferð heldur fleiri:
þær eru tvær; þær eru þrjár,

þær eru fjórar, ef ekki fimm:
mitt óþroskaða ímyndunarafl
ræður ekki við þann fjölda
sem þau fela í sér, skóhljóðin.

Bókina má kaupa á vef Forlagsins.

Ritdómar

Frétt uppfærð 17. júní 2012

Íslensk tilvist í franska Vogue

Í nýjasta hefti hins franska Vogue er fjallað um skáldsöguna Gæludýrin, Les animaux de compagnie. Sagan er sögð vera sérviskuleg, fyndin og óþægileg, tilvistarleg og óvenjuleg, og á sinn hátt mjög rokkuð! Enda er Vogue með hugann við rokktilvist höfundar, og gerir Braga, eins og ekkert sé, að föður Sindra, sonar Bjarkar, sem hann er ekki. En það þarf ekki að koma á óvart, því um daginn fjallaði franska dagblaðið Liberation um skáldsögu eftir Sjón, og í þeirri umfjöllun var Sjón allt í einu orðinn að fyrrum gítarleikara Sykurmolana …

Umfjöllun í Vogue (pdf)

Maður hlær og engist um til skiptis

Guðrún Elsa Bragadóttir fjallaði nýlega um fyrstu bók Braga Ólafssonar, Hvíldardaga, á bloggsíðunni Druslubækur og doðrantar sem er vistuð á vefsvæði Miðjunnar. Guðrún Elsa hafði ekki lesið aðrar bækur eftir Braga en séð leikritið Hænuungana. Eftir lesturinn er hún nokkuð viss um að eiga eftir að lesa fleiri bækur eftir höfundinn.

Grípum niður í umfjöllunina þar sem hún fjallar um aðalsögupersónuna:

„Lesandi fær að sjá í honum alla þessa smávægilegu og hlægilegu galla sem ég held að allir hafi upp að vissu marki, en eru svo fáránlegir að við viljum ekki að aðrir komist að því að við höfum þá. Hann hugsar til dæmis óþarflega mikið um það hvað aðrir séu að hugsa, eyðir töluverðum tíma í langa og ítarlega dagdrauma um það hvernig það væri að þekkja fólk sem hann þekkir ekki og hann á erfitt með að taka einfaldar ákvarðanir. Hann segir meinlausar lygar til að komast hjá því að hitta fjölskyldu sína og eyðir mikilli orku í það að komast hjá því að gera hluti, en endar auðvitað á því að eyða meiri tíma og orku í undanbrögð og fresti heldur en það hefði tekið að gera hlutinn bara strax. En það eru þessi smávægilegu, hlægilegu atriði sem eru uppistaðan í aðalsögupersónu og í raun meginefni bókarinnar. Og maður hlær og engist um til skiptis.”

Sjá umfjöllun í heild sinni.

Fljótandi samkvæmi sigurs og vonar

Ljóðið Glæstar smíðar birtist í Klinki, ljóðabók Braga frá árinu 1995. Glöggur lesandi þessarar síðu benti á að ljóðið, sem er upphafsljóð bókarinnar – þessarar bókar sem eins og nafnið gefur til kynna, fjallar að miklu leyti um gjaldmiðla og viðskipti hvers konar – fjallaði í raun um það hrun sem varð á Íslandi 2008.

GLÆSTAR SMÍÐAR

Yfir sumarmánuðina
þegar skemmtiferðaskipin eru að sökkva
úti á ytri höfninni
hvert á fætur öðru undir krefjandi aðdáun borgarbúa

verður spurningin um meira eftirlit með skipaferðum
áleitnari
og ekki aðeins áleitnari heldur einnig varpað fram
eins og spurningunni um það

hvers vegna þessar glæstu smíðar
þessi fljótandi samkvæmi sigurs og vonar
sökkvi alltaf að næturlagi
alltaf á þeim tíma sem aðdáun okkar er mest.

Falleinkunn Sendiherrans hjá Iceland Review

Gagnrýnandi vefmiðilsins Iceland Review, Eygló Svala Arnarsdóttir, er lítt hrifin af Sendiherranum í dómi sínum sem birtist á vefnum 10. janúar en bókin kom út í enskri þýðingu síðla árs 2010. Hún gefur henni falleinkunn eða 2 stjörnur af 5 mögulegum. Heldur þykir henni söguþráðurinn óspennandi og ekki síður aðalsöguhetjan Sturla Jónsson. Í dómnum segir m.a.:

“The main character of The Ambassador, poet Sturla Jón Jónsson, is not only unsympathetic but also uninteresting. His actions, his thoughts, the conversation he leads and the characters surrounding him did nothing but make me sleepy and had it not been for this column I would have given up on the book somewhere in the first chapters.”

Lesa má dóminn í heild sinni á vef Iceland Review.

Annar tónn hjá gagnrýnanda Grapevine

Í desember 2010 birtist einnig dómur um The Ambassador í Grapevine. Þar kveður við annan tón í ítarlegum dómi, sem er ritaður af Öldu Kravec.  Gagnrýnandinn hrífst af Sturlu og öðrum karakterum í bókinni. Þar segir m.a.:

“In some way, ‘The Ambassador’ reads like a narrative re-working of Dostoevsky’s famous quote regarding his literary contemporaries and their predecessor Nikolai Gogol: “We all come out from Gogol’s ‘Overcoat’”. Sturla is himself an admirer of Gogol.

Despite these various allusions, ‘The Ambassador’ remains accessible and funny. It is not necessary to understand every reference in order to appreciate the humour of the novel. Indeed, a large part of the humour lies in poking fun of the idiosyncrasies of the artist figure, a paradox given the commonplaceness of such a figure in Icelandic society. Throughout the novel, Sturla continually encounters dubious characters who claim to be poets and artists—a salesperson in a men’s clothing store, a dim-witted neighbour, a fat Russian at a strip club, a taxi driver in Druskininkai. Thus the artist figure is humorously demystified: if everyone’s an artist, then nobody is.”

Lesa má dóminn í heild sinni á vef Grapevine.

„Einfaldlega fallegasta bókakápan í ár“

DV leitaði til málsmetandi álitsgjafa til að finna bestu bókakápuna fyrir árið 2010 og birti niðurstöður í blaðinu 5. janúar 2011. Bækur Braga Ólafssonar og Einars Kárasonar deila efsta sætinu yfir bestu kápurnar.

Bókakápan er hönnuð af Sigrúnu Pálsdóttur og Agli Baldurssyni ehf. Skrif á kápu voru í höndum Einars Arnar Benediktssonar.

Í umsögn álitsgjafa segir m.a.:

„Hrátt og einfalt. Less is more.”

„Einfaldlega fallegasta bókakápan í ár”.

„Langflottust! Jafnvel þó bókin væri ekki eftir þekktan höfund myndi hún skera sig úr fjöldanum. Svona einföld og með þessari brjáluðu skrift sem er ekki einu sinni neitt sérstaklega falleg en kallar samt á mann langar leiðir”.