8. apríl 2016

Kannski er það aukakaffibollinn sem ég drakk í morgun sem hraðar svona á hjartslættinum, en ég held samt að það sé fjármálaráðherra Íslands. Og nýi forsætisráðherrann. Og maðurinn sem nú er búið að skipa sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem strangt til tekið er nafni minn, þótt ég heiti ekki Gunnar eins og hann. (Það eru þrjú sem í síðustu setningu; það skrifast á hraða hjartsláttinn. Og það uppnám sem ég tel mig vera í þessa stundina.) Mér er skapi næst að vitna í eitthvert skáld. Ég veit ég gerði það í síðustu færslu; en mér finnst eins og ég ætti að gera það aftur. Jafnvel að biðja Guð að blessa mig og alla hina líka. Ég ætla samt ekki að gera það; ég ætla frekar að vitna í fjármálaráðherrann: „Tímarnir hafa aldrei verið eins bjartir og einmitt nú.“ (á Alþingi Íslendinga, 8. apríl 2016)

6. apríl 2016

Einn íslandskokkteil? segir hann.

Nei þakka svo heimskt mikið, herr grossist, sögðu þeir, og sá litli feiti fór að taka skjölin uppúr töskunni hjá sér og raða þeim á borðið.

(úr Guðsgjafaþulu e. Halldór Laxness, bls. 17)

 

 

ÍSLANDSKOKKTEILL

– bjór

– skvetta af koníaki

– skvetta af vískíi

– rauðvín

 

 

Ég kom frammúr sekretéraherberginu aftur meðan Íslandsbersi var niðrá marmaranum að kveðja gesti sína. Aungvar sænskar miljónir á borðinu, aðeins þrjú mjólkurglös fleytifull af íslenskum kokkteil; það fjórða hafði húsbóndinn drukkið sjálfur í botn sem fyr segir.

(úr Guðsgjafaþulu e. Halldór Laxness, bls. 20-21)

 

 

Vorið færði mér óhugnanlegan hlátur fábjánans.

(úr ljóðinu Fyrrum, ef ég man rétt eftir Arthur Rimbaud – þýð. Jón Óskar)

4. apríl 2016

Ég ákvað að freista gæfunnar og leita að hinu vinsæla og mikið tekna orði (í heimi ísl. stjórnmála) óheppilegt í orðabókinni minni (tveggja binda útgáfunni). En ég fann það ekki. Það næsta sem ég komst því var orðið óheppinn, en það er ekki það sama og óheppilegt eða -legur. Þá datt mér í hug að fara í samheitaorðabókina (gömlu útgáfuna; ég á ekki þá nýju), og þar fann ég orðið óheppilegur. Samheiti þess (samkvæmt Þórbergi; enn og aftur dúkkar hann upp hérna) er óþægilegur, og andheitið: heppilegur. Þetta er sem sagt allt fremur „óþægilegt“. Ekki „heppilegt“. En svo datt mér í hug að athuga hvort orðið óheppilegt væri að finna í útlensku orðabókunum mínum, úr því forsætis- og fjármálaráðherra landsins eru orðnir umfjöllunarefni í erlendum fjölmiðlum. Þar fann ég þessar myndir af orðinu: unfortunate og inoportuno. Ég er ekki með fleiri hefðbundnar orðabækur við höndina í augnablikinu, en á nú frekar von á því að búið sé að þýða þetta yfir á þýsku og Norðurlandamálin. En áður en ég raðaði þessum bókum mínum aftur upp í hillu datt mér í hug að fletta upp í Útlendum orðum á ensku, sem Haraldur Jóhannsson tók saman, og þegar ég blaðaði í gegnum þá bók (sem ef til vill er réttara að kalla hefti), algerlega handahófskennt, þá fann ég þetta: in extremis, sem er latína og merkir: að dauða kominn, aðfram kominn, í andarslitrunum.

2. apríl 2016 (aukafærsla)

Það var boðið mér í afmælisveislu á föstudaginn. Sem var í gær. Var mér boðið það á föstudaginn í afmælisveislu? Mér boðið það var í afmælisveislu á föstudaginn. Á föstudaginn var mér það boðið í afmælisveislu. Í afmælisveislu á föstudaginn mér boðið það var. Var þar boðið upp á veganbrauðtertu. Á veganbrauðtertu boðið upp þar var. Og svo framvegis. Í veislunni hitti ég manneskju sem ég hef ekki hitt lengi. Ég sparkaði í sköflunginn á henni. Sköflunginn á henni sparkaði ég í. Og ég gleymdi að koma með afmælisgjöf. Með afmælisgjöf gleymdi ég að koma og. Og hvað? Þessi manneskja sem ég hafði ekki hitt lengi fór að tala við mig. Að ég hafi sparkað í sköflunginn á henni er reyndar svolítið ýkt. Ég gerði það alls ekki. En við töluðum saman. Og um hvað? Nú, auðvitað bækur, en líka um sjónvarpsþætti. Ég sagði henni að ég væri nýbúinn að horfa á alla Breaking Bad-seríuna; að ég væri eiginlega ekki samur eftir þá reynslu. En núna er ég aftur að ýkja; ég orðaði þetta alls ekki svona. Ég er nákvæmlega sá sami og ég var, nema hugsanlega að því leyti að ég er nokkrum dögum eldri en ég var þegar ég lauk við að horfa á þættina. Það gerðist á Akureyri; það var þar sem ég kláraði áhorfið. Akureyri – Albuquerque. „Mér finnst ég hafa verið að lesa [í merkingunni að horfa á] mjög langa skáldsögu,“ sagði ég við manneskjuna í afmælisveislunni; og ég átti við Breaking Bad. Í framhaldi fórum við að tala um aðrar skáldsögur, aðallega út frá því hvernig löngum skáldsögum er stundum skipt upp í hluta eða aðskild hefti eða bækur. Manneskjunni fannst t.d. fyrsti hluti Íslandsklukkunnar eftir Halldór Laxness mun betri en þeir sem komu á eftir; en þá sagði ég eitthvað á þá leið að það þýddi ekki fyrir hana (manneskjuna) að ræða við mig um Íslandsklukkuna; ég hefði engan áhuga á henni – besta bók Halldórs Laxness fyndist mér vera Kristnihald undir Jökli. Ég sagði þetta í og með til að athuga hver viðbrögð manneskjunnar yrðu, því ég hafði einhvern tíma lesið frekar neikvæð orð frá henni um þessa tilteknu skáldsögu Halldórs Laxness. Og það stóð ekki á viðbrögðunum: manneskjan sagði ekki neitt; það var eins og hún vildi að við breyttum um umræðuefni sem fyrst. Og við gerðum það. Var þetta ef til vill augnablikið sem mér datt í hug að ég ætti að sparka í sköflunginn á henni? Mig hefði langað til að tala meira um Kristnihald undir Jökli. Mér finnst það ein af skemmtilegustu (og um leið bestu) bókum sem ég hef lesið. Susan Sontag er líka á þeirri skoðun að Kristnihaldið (Under the Glacier, eins og hún kallast í enskri þýðingu Magnúsar Magnússonar) sé ein af fyndnustu bókum síðustu aldar, eða hvaða aldar sem er. En töluðum við, ég og umrædd manneskja í afmælisboðinu, um forsætisráðherra Íslands og fjármálaráðherra? Nei, það vannst ekki tími til þess. Hefði okkur gefist lengri tími – bæði var það að ég þurfti að fara annað, og í raun stóð afmælisveislan ekki lengi; þetta var svona síðdegisboð, og afar vel heppnað sem slíkt – þá hefðum við án nokkurs vafa tekið smá snúning á forsætis- og fjármálaráðherrunum. „En ég ráðlegg þér að horfa á restina af Breaking Bad,“ sagði ég við manneskjuna undir lok spjallsins. (Hún hafði horft á eina eða tvær af seríunum sex.) „Ég hef aldrei séð fjallað jafn ítarlega um lygina áður,“ bætti ég við. (Reyndar sagði ég það aldrei; ég er að búa það til núna. Með öðrum orðum: að ljúga. Auk þess sem ítarlega er ekki vel til fundið orð í þessu samhengi. Sem er auk þess ekki vel til fundið orð í þessu ítarlega samhengi.) Svo kvöddumst við.

2. apríl 2016

Það hefur verið að trufla mig í heila tvo daga að ég skyldi nota orðalagið „það verður að segjast eins og er“ í síðustu færslu – það var eitthvað í tengslum við „norðlenzku“ setninguna úr Bréfi til Láru. Það er eitthvað ógeðfellt við að slá fram fullyrðingu á borð við þessa. Nánast hrokafullt. Ég tek þetta aftur. Og velti því um leið fyrir mér hvort svona orðalag tíðkist í öðrum tungumálum. En ég má bara ekki vera að því að velta því fyrir mér mjög lengi; ég verð að hafa hraðan á, eins og segir í ljóðinu eftir Gottfried Benn. Ég hef öðrum hnöppum að hneppa. Laugardagurinn bíður eftir mér, eins og heitur kaffibolli sem gargar á mann að vera drukkinn áður en hann kólnar. Aftur á móti koma upp í hugann upphafslínurnar úr leikritinu No man´s land eftir Harold Pinter, því stórkostlega verki sem vonandi fer einhvern tíma á íslenskt svið (óbreytt og óstytt, með Eggerti Þorleifssyni og Hjalta Rögnvaldssyni í hlutverkum Hirst og Spooner):

 

HIRST

As it is?

 

SPOONER

As it is, yes please, absolutely as it is.

31. mars 2016

Í þriðju heimsókn minni (á jafnmörgum árum) í Jólagarðinn í Eyjafirði núna um daginn las ég á skilti fyrir utan búðina þeirra (þá sem selur jólaskrautið og smákökurnar, ekki nýju búðina þar sem hægt er að kaupa sultu og ferskjur í brandípækli) að 272 dagar væru til jóla. Sem merkir þá að í dag eru færri en 270 dagar í jólin – það hreinlega styttist í þau. Og það er aldrei að vita nema maður kíki aftur í þessa skemmtilegu (og stórundarlegu) búð á árinu; það er nefnilega alls ekki út úr myndinni að maður fari aftur norður þegar nær dregur jólum. En óhjákvæmilega hvarflar að manni þessa dagana (þessa skemmtilegu daga) – svo ég snúi mér að öðru – að gaman væri að telja niður ýmislegt annað en þá daga sem eiga eftir að líða til jóla. Og tala niður, ef út í það er farið. En ekki meira um það. Ekki í bili. Ég ætla mér ekki að fara að tala um það sem svo sannarlega lítur út fyrir að ég hafi haft í hyggju að tala um. Ég þarf nefnilega að játa á mig svolitla vitleysu. Í fyrradag nefndi ég hér á þessari síðu að fyrstu setningarnar í Bréfi til Láru væru hinar frægu setningar um Akureyri og norðlenska fólkið. Það er ekki rétt. Fyrstu setningar bókarinnar eru auðvitað (eins og allir vissu, nema ég): Mín góða og skemmtilega vinkona! Það er ekki fyrr en í næsta kafla (sem er reyndar á sömu blaðsíðu) að Þórbergur snýr sér að Akureyri. Og auðvitað ekki hægt að láta hjá liggja að pikka þær setningar inn: Mér fannst Akureyri leiðinlegur bær. Og fólkið var drumbslegt við mig. Það er svo ánægt með sjálft sig. Það er norðlenzkt. Þetta eru auðvitað hans orð, ekki mín. Ég ætla ekki að taka undir þau hér (ekki formlega að minnsta kosti), svona nýkominn að norðan. En það verður að segjast eins og er að síðasta setningin hlýtur að vera einhver eftirminnilegasta setning í íslenskri bók. Það er norðlenzkt. Þórbergur á náttúrlega fullt af setningum sem hljóta að teljast vera flottastar þetta og hitt; það þarf ekki annað en að rifja upp kvæðið um Seltjarnarnesið (annan bæ sem hann lét svo sannarlega finna fyrir því) til að framkalla þann dómínóeffekt sem upprifjun á bókum Þórbergs setur af stað. Ég var einhvern tíma beðinn um að nefna eftirlætislínu úr íslensku ljóði (það var á samkomu hjá Rithöfundasambandi Íslands í Gunnarshúsi), og ég valdi þessa línu hér: Komið þér sælar, jómfrú góð! Ég ætla reyndar að halda aftur af mér með að birta allt kvæðið, en það ætti ekki að vera mikið mál að fletta því upp – maður gerir svona frekar ráð fyrir því að Edda Þórbergs sé tiltæk á flestum heimilum. Ég stenst þó ekki að bæta við næstsíðustu línunni: Á kvöldin heyrast þar kynjahljóð. / Komið þér sælar, jómfrú góð! Er hægt að yrkja betur en þetta? Lifa þar fáir og hugsa smátt. En nóg um það; ég ætlaði alls ekki að tala um þetta; ég ætlaði að tala um Jólagarðinn í Eyjafirði. Í þriðju heimsókn minni í Jólagarðinn, osfrv.

29. mars 2016

Boðað hafði verið til fundar hjá Smekkleysu í dag. Eitthvað um fjármálin og 30 ára afmæli félagsins (sem verður í júní). Ég hafði móttekið boðið á laugardaginn var, og var þá kominn til Akureyrar, með það plan að koma aftur til Reykjavíkur á annan í páskum (í gær); en nú er svo komið að ég er enn á Akureyri. Reyndar ekki fluttur hingað – brottförin frestaðist bara um einn dag (sem héðan í frá verður nefndur „aukadagurinn“). Ég fór í heilsubótargöngu fyrr í morgun, svokallaðan constitutional. Ég gekk frá gistihúsinu niður að Helgamagrastræti. Þar, í efsta hluta götunnar, eru falleg fúnkishús beggja megin; en svo, þegar maður heldur áfram, kemur maður að háum snjóbing, og bakvið hann er leikvöllur, meira og minna þakinn snjó; og næst leikvellinum er hvíta húsið með mörgu gluggunum, það sem kemur fyrir í bókinni um Ármann Val Ármannsson, Fjarverunni. Þar sem hvítu ljónin standa vörð við innganginn. Fyrir framan aðaldyr hússins er páskaskreyting, svolítið hlægileg, ef maður horfir á hana þannig. Ég greikka sporið; ég vil ekki að fólk sjái mig vera að skoða húsið. Næst er Hamarstígur, síðan Bjarkarstígur, þar sem Davíðshús stendur. Þar sem Ármann Valur dvaldi þá daga sem hann var á Akureyri (þegar hann hitti Þorbjörn Gest). Ég er ekki viss um að Ármann Valur hafi gert sér grein fyrir hversu nálægt Davíðshúsi ljónahúsið er. Það er í raun bara nokkur skref í burtu. Ég hef á tilfinningunni að hann hafi ekki gengið stystu leið frá Davíðshúsi að ljónahúsinu. En var það nákvæmlega þetta hús (með ljónunum) sem Esther (eða Ester, nú man ég ekki hvort var; hef ekki bókina við höndina) bjó í með útgerðarmanninum? Það er ómögulegt fyrir höfund að vita það með vissu. Það gæti hafa verið annað hús; að þetta tiltekna hús við Helgamagrastræti hafi einungis verið fyrirmyndin. Þetta hverfi hér á Akureyri af afskaplega sjarmerandi. Gilsbakkavegur, Oddeyrargata, Bjarmastígur, Krabbastígur og Bjarkarstígur (Davíð Stefánsson fékk það í gegn að sá hluti Krabbastígs sem hann lét reisa húsið sitt við yrði kallaður Bjarkarstígur – var eitthvað illa við Krabbann, greinilega). Ef það gerðist einhvern tíma að maður flytti til Akureyrar (sem ég held að muni ekki gerast), þá yrðu þessar götur fyrir valinu. Eða kannski Eyrarlandsvegur ofan við kirkjuna, það er aldrei að vita. Það eru partar í bænum sem eru svo fallegir að maður hreinlega gleymir fyrstu setningunum í Bréfi til Láru; þær einfaldlega detta úr minninu, og það hvarflar ekki að manni að láta það trufla sig að fólkið hér sé norðlenskt og allt það. En þetta var ekki það sem ég ætlaði að setja inn í þessa færslu. Ég var að tala um Smekkleysufundinn. Hann verður haldinn. Án mín. Ég verð ennþá fyrir norðan, hugsanlega þó sestur í bílinn og farinn af stað suður. Svo verður haldinn annar fundur – það er alltaf haldinn annar fundur.

27. mars 2016

Tengsl mín við Akureyri eru mestmegnis í gegnum prófarkalesarann Ármann Val Ármannsson og enskukennarann Þorbjörn Gest. Ég veit ekki hversu vel ég þekki þessa menn – mér finnst ég aldrei geta fullyrt að ég þekki nokkra manneskju – en ég er á vissan hátt staddur í miðri sögu þess síðarnefnda í augnablikinu, því ég er staddur á Akureyri (í páskafríi); og seinni hluti sögu Þorbjörns á eftir að vera festur á blað. Hann er búinn að vera í kennarabústaðnum (svolítið síðan það var); hann er búinn að skrifa í gestabókina, bæði fyrir sig og næstu gesti, og búinn að hitta Ármann Val (sem dvaldi þá daga í Davíðshúsi, þar sem mér er sagt að bókasafnshjónin, þau sem ég hitti fyrir nokkrum vikum í bókasafninu í Grófinni í Reykjavík, séu stödd núna) – en Þorbjörn á eftir að fara í sumarbústaðinn aftur. Og þar gerist seinni hluti sögu hans. Í dag er páskadagur. Akureyri er hvít af snjó; og núna ætla ég að grípa til þeirrar alhallærislegustu líkingar sem mér gæti hugsanlega dottið í hug: bærinn er hvítur eins og örkin sem bíður sögu Þorbjörns, þess hluta hennar þegar hann fer aftur frá Akureyri og í bústaðinn til að ná í minniskubbinn sinn. (En meira um þetta síðar.) Er það Akureyri sem veldur því að ég læt mér detta eitthvað svona í hug? Í gærkvöldi, þegar ég gekk í fallegri og mjúkri snjókomu framhjá kirkjunni stóru, um það bil að fara að telja tröppurnar niður að hótelinu, enn eina ferðina, sá ég tvo fjármagnseigendur hverfa inn um kirkjudyrnar. Þeir stigu út úr stórum jepplingi (sem einhver annar keyrði), klæddir millisíðum frökkum: þeim lá á að komast inn í kirkjuna – það var alveg greinilegt.

25. mars 2016

Líklega er aðeins eitt sem vekur í manni meiri depurð en þá að sjá íslenska fánanum flaggað í prívat húsagarði, og það er að sjá KR-fánann dreginn upp á sömu stöng. Ég vann eitt sinn við það að draga fána að hún. Það var fyrir mörgum árum; ég var sumarstarfsmaður í varahlutaverslun Globus-fyrirtækisins, og fyrir framan húsið í Lágmúlanum voru nokkrar flaggstangir. Ég man eftir að Árni Johnsen kom stundum í búðina og keypti af okkur varahluti; ég man það reyndar mjög vel því hann laumaði sér gjarnan fram fyrir biðröðina; hann mátti ekki vera að því að bíða eins og hinir; og okkur starfsmönnunum fannst þetta fyndið (og svolítið frekt). Ég man samt ekki hvernig það kom til að ég var valinn til að draga upp fánana. Kannski var það vegna þess að ég var ekkert sérlega vel að mér í varahlutunum; ég hafði ekki einu sinni bílpróf, þótt ég væri löngu orðinn sautján. En þetta var verkefni sem fól í sér ábyrgð; ég fann það. Og vissi. Þetta krafðist ákveðinnar kunnáttu, og auðvitað líka þess að manni væri treystandi til að sýna fánunum virðingu, meðal annars með því að láta þá aldrei snerta jörðu. Sú er að minnsta kosti reglan með þjóðfánann. Ég man samt ekki hvort íslenski fáninn var meðal þeirra sem ég dró upp þessa sumarmorgna í Lágmúlanum (skrítið að muna það ekki); þetta voru mestmegnis fánar með merkjum framleiðenda sem Globus var fulltrúi fyrir á Íslandi, meðal annarra Zetor, New Holland og Citroen. Hvað þann íslenska snerti, þá hafði ég dregið hann að hún oftar en einu sinni áður, til dæmis þegar ég var í skátunum og sumarbúðum K.F.U.M. í Vatnaskógi. KR-fánann hef ég þó aldrei dregið að hún: ég fullyrði það. Jafnvel þótt ég hafi verið félagsmaður í nokkur ár sem barn og unglingur. KR … Skátarnir … K.F.U.M. … Globus … Maður verður beinlínis hugsi yfir öllu þessu saman. En nú þegar ég hef enn á ný rifjað upp hið svokallaða „Globus-sumar mitt“ (sem þarf þó ekki að merkja að ég geri það reglulega), þá horfi ég til baka með undrun og stolti, og eiginlega furðu, því mér finnst nánast óskiljanlegt hvernig mér auðnaðist að afgreiða alla Zetor- og Citroen-eigendurna um varahlutina sína; hvernig þeim Árna Johnsen og öllum hinum tókst að gera sig skiljanlega við mig – mig sem skildi ekki orð af því sem þeir sögðu. Við höfðum náttúrlega bækur til að styðjast við; þeir bentu mér á teikningar af innviðum traktoranna og bílanna, og ytra byrði, nánast óendanlega flóknar teikningar með endalausum númerum og vísunum í enn aðrar teikningar, og þeir sögðu við mig: „Mig vantar þessa legu hér“, eða „karborator“ eða „spindilkúlu“, guð veit hvað; og ég, sem var fullkomlega rænulaus á þessu sviði, bað þá að bíða á meðan ég fyndi til hlutinn, og kom síðan aftur og sagði (á svipinn nákvæmlega eins og ég ímynda mér að ég hafi verið): „Gjörðu svo vel: spindilkúla, lega, karborator, DX, heybindivél – ekki málið.“ Ég myndi ekki ráða við þetta í dag. Ég myndi ekki heldur ráða við að draga fána að hún, ekki alla leið að minnsta kosti. Er ekki annars föstudagurinn langi í dag?

 

23. mars 2016

Ég sat við hliðina á vini mínum í útför í Dómkirkjunni. Við vorum á svölunum sunnanmegin; það var varla að við sæjum prestinn. Ég spurði hann (vin minn, ekki prestinn): „Manst þú eftir enska póstkröfulistanum, þeim sem við notuðum til að panta plötur frá Englandi – hét hann ekki JoJo Records?“ En þá var dagskrá útfararinnar hafin, og okkur gafst ekki tími til að ræða þetta frekar. Vinur minn náði reyndar að segja mér að hann hefði sjálfur notað einhvern annan lista á sínum tíma, sem hann minnti að kallaðist Windsong; en ég mundi ekki eftir honum. Og eins og fyrr sagði, þá var tónlistin í kirkjunni byrjuð; og bráðum færi presturinn að tala. En á meðan ég reyni að rifja þetta upp með listana ætla ég að spila smá músík. Ég hef verið að hlusta á tríóplötur Paul Motian undanfarið (tvær með Joe Lovano og Bill Frisell, og eina með Jason Moran og Chris Potter), og á eiginlega ekki orð yfir hvað þær eru fínar. Ég sá einu sinni tríóið með JL og BF á Village Vanguard; og náði þar með að sjá Paul Motian áður en hann dó. Ótrúlegur tónlistarmaður. Trommusólóið hans á Survivor´s Suite (með Keith Jarrett) er eitthvað sem reglulega minnir á sig þegar maður er að hugsa um eitthvað annað. Ég mun koma aftur að samtali okkar vinanna í kirkjunni, um póstkröfulistana, en þangað til – og jafnvel lengur – verður þetta að duga: Paul Motian að spila á trommur (ég þekki þessa plötu reyndar ekki, og mig grunar að hana sé ekki lengur að finna í búðum – en kannski á póstkröfulistunum, hver veit?):

21. mars 2016

Í eins konar formála að endurminningum sínum nefnir Árni Bergmann Thomas Bernhard, og segir hann stórmerkan höfund, en að hann hafi verið fúllyndur. Ég ætla ekki að láta þetta koma í veg fyrir að ég haldi áfram með bók Árna; en samt: þetta er frekar ónákvæm lýsing og villandi. Bölsýni Thomasar Bernhard á ekkert skylt við fúllyndi. Ekkert gleður mann meira en einmitt bölsýni Thomasar Bernhard.

19. mars 2016

Reglulega (þ.e.a.s. óreglulega) fer ég í Hólavallagarðinn til að athuga hvort leiði og legsteinn Alexíusar Árnasonar lögregluþjóns sé ekki enn á sínum stað. Síðast fór ég á miðvikudagskvöldið var, rétt áður en dimmdi. Ég hef áður minnst á Alexíus hér, og mig grunar að ég eigi eftir að gera meira af því síðar. En ég nefni þetta núna vegna þess að á fimmtudagsmorgun hafði dottið inn um bréfalúguna Morgunblaðið (það gerist stundum á fimmtudögum; þeir eru að kynna fyrir “non-subscribers” blaðið sitt, þeir hjá Morgunblaðinu); og í því var svolítil umfjöllun um Alexíus Árnason, meira að segja með ljósmynd af honum sem ég hafði ekki séð áður. Í greininni var minnst á að Þórbergur Þórðarson hefði sagt frá Alexíusi í Ofvitanum, og þá auðvitað í tengslum við Bergshús, en það var einmitt Alexíus sem lét byggja Bergshús á sínum tíma. Það er svolítið síðan ég las Ofvitann, og ég mundi ekki eftir að fjallað væri um Alexíus þar. Það þarf varla að taka fram að frásögn Þórbergs af þessum fyrsta íslenska lögregluþjóni í Reykjavík er bráðskemmtileg (ég á örugglega eftir að minnast á hana aftur), en það er annað textabrot eftir Þórberg sem mig langaði til að deila hérna núna; það er að finna í kaflanum á undan þeim sem segir frá Alexíusi, kaflanum Baðstofunni, þar sem sagt er frá Baðstofunni í Bergshúsi. Þar skrifar Þórbergur þetta:

 

Allir Íslendingar kunna að lesa bækur. En hversu margir kunna að lesa hús? Það er meiri íþrótt að kunna að lesa hús en að geta lesið bækur. Húsið er hugsun, sem hefur hæð, lengd og breidd. Bókin er vöntun á hugsun, sem aðeins hefur lengd. Húsið er sannleikurinn um líf kynslóðanna. Bókin er lygin um líf þeirra. (Ofvitinn, bls. 58)

 

Þetta rímar mjög skemmtilega við bók sem ég les alltaf í annað slagið: The Poetics of Space eftir Frakkann Gaston Bachelard. Sú bók (á frönsku La poetique de l´espace) kom út árið 1958. (Hér er brot úr henni, sem ég vel nánast af handahófi: It therefore makes sense from our standpoint of a philosophy of literature and poetry to say that we “write a room,” “read a room,” or “read a house.” Thus, very quickly, at the very first word, at the first poetic overture, the reader who is “reading a room” leaves off reading and starts to think of some place in his own past.) Þórbergur gaf út Ofvitann á árunum 1940-41. Ég ætla ekki að fara að draga neinar ályktanir af því, í tengslum við útgáfuár bókar Bachelards, eða halda einhverju fram; en þetta er áhugavert. Og enn og aftur spyr maður sig að því hvers vegna stalínistanum Þórbergi er ekki haldið að íslenskum grunnskóla- og menntaskólanemum.

17. mars 2016

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

Stöð tvö – margfalt skemmtilegri.

15. mars 2016

Svo hollt er manneskjunni að leiðast – kannski helst börnum en ekki síður fullorðnum – að manneskjan sem situr ein við borð á veitingastaðnum dauðskammast sín fyrir að leiðast ekki. (Það er ekki svo að ég sé í augnablikinu að fylgjast með þessari manneskju; ég er að búa hana til.) Gestirnir á næstu borðum líta út fyrir að leiða ekki einu sinni hugann að leiðanum. En allir eiga þeir fyrir höndum að fara heim til sín – og hér minni ég mig aftur á að ég er að búa þessa gesti til – þar sem þeim mun leiðast svo mikið að þeir leggja umsvifalaust drög að því að fara aftur út sem fyrst. (En auðvitað eru það bara drög. Ég á heldur ekki við að þessir „gestir“ mínir fari á veitingastað strax kvöldið eftir. Sjálfur fer ég afar sjaldan á veitingastað; og þegar það gerist, þá hugsa ég iðulega: Nú munu líða margir dagar, jafnvel vikur, þangað til ég fer aftur.) Manneskjan sem situr ein á þessum ímyndaða veitingastað mínum er eina manneskjan á staðnum sem í augnablikinu er heima hjá sér.

ps. Ég sé fyrir mér að tómatarnir í salatinu á veitingastaðnum séu ræktaðir á Spáni, í þessum gróðurhúsum hér í Almería:

13. mars 2016

Um leið og ég afþakka það að fá að rifja upp hvernig umhorfs er í eldhúsinu framkalla ég herbergið gamla í huganum, eins og það var áður en við fluttum. Loftið svart, veggirnir dökkbrúnir, svartur ferhyrningur á einum veggnum með öðrum smærri ferhyrningi innan í sem er brúnn eins og veggurinn. Viðarlitaður svefnsófi og skrifborð í sama dökka litnum undir glugganum, svört hljómtæki, dökkrauð slitin pulla, gamall og lúinn skrifstofustóll með örmum, staflar af hljómplötum á fleiri en einum stað í herberginu, og Keith Emerson á veggnum fyrir ofan svefnsófann, sitjandi í svörtum leðursamfestingi á svörtu mótorhjóli með aðra höndina á svörtum hjálmi sem liggur á bensíntankinum. Keith Emerson, þessi mikli galdramaður sem munaði ekkert um að skrifa píanókonserta, að minnsta kosti einn píanókonsert, á milli þess sem hann ferðaðist um á Harley Davidson og lét taka myndir af sér í ensk og þýsk unglingablöð. Það var úr einu slíku blaði sem ég hafði klippt myndina sem hékk á veggnum.

 

(Brot úr sögunni Herbergið mitt, einni af 25 sögum í smásagnaúrvalinu Dulnefnin, sem kemur út í apríl næstkomandi hjá Máli og menningu. Sagan birtist upprunalega í Lesbók Morgunblaðsins, í janúar 2003: http://www.mbl.is/greinasafn/grein/710586/)

11. mars 2016

Í algeru leyfisleysi, en af gefnu tilefni (því birtan úti – utandyra – er að verða fullmikil fyrir minn smekk), langar mig til að birta hérna fimm lína ljóð eftir Óskar Árna Óskarsson. Það kemur úr fyrstu ljóðabók hans, Handklæði í gluggakistunni, frá árinu 1986. Það kallast Vor:

 

Götuljósin kvikna

eitt af öðru

án þess nokkur

taki eftir

fyrr en dimmir

9. mars 2016

Verði einhvern tíma af því að ég gefi út bók í anda Ég man (sbr. Joe Brainard, Georges Perec og Þórarinn Eldjárn), eins og ég nefndi hér í fyrradag, þá mun sú bók kallast Mig minnir. Ég nefni þetta hér til að muna frekar eftir því þegar að þessu kemur.

7. mars 2016

Af og til í um það bil þrjátíu ár hef ég reynt að muna nafn á bíómynd sem ég sá í Hafnarbíói í kringum 1975, kannski 76 eða 7, um konu sem giftist dánum manni. Eða dáinn mann sem kvæntist lifandi konu, ef maður horfir á það þannig. Af og til hef ég munað nafnið á myndinni, eða talið mig muna það, en jafnóðum gleymt því aftur (stundum haldið að myndin héti Arthur, og látið þá röngu ágiskun einhvern veginn leiða mig enn fjær hinu rétta nafni). Til að reyna að koma í veg fyrir að ég gleymi þessu enn eina ferðina, að minnsta kosti um sinn – nú þegar ég hef rifjað þetta upp að nýju með aðstoð netsins – hef ég ákveðið að setja hér litla færslu um myndina. Ég man að hún var fyndin, en ég man líka enn betur að hún vakti með mér mikinn hrylling. Ég hef örugglega verið dauðhræddur, skjálfandi á beinunum, þegar ég gekk út úr dapurlegum bragganum sem hýsti Hafnarbíó, og inn í myrkrið og kuldann á Barónsstígnum. Hver man ekki eftir Hafnarbíói? Ég man meira að segja eftir að hafa spilað þar á tónleikum. Ég tel mig muna það. Ég man að minnsta kosti eftir að hafa verið á tónleikum þar. „Ég man.“ (Þegar kemur að því að maður setur saman bók í anda Brainards, Perecs og Þórarins Eldjárns, um það sem maður man, á þetta eftir að lenda þar.) Það sem reyndar olli því að ég fór að hugsa um myndina Arnold að þessu sinni var umræðan á Íslandi síðustu vikur og mánuði um forsetakosningarnar. Þær íslensku, það er að segja. Það getur vel verið að á næstu vikum dúkki upp einhver frambjóðandi sem maður gæti hugsað sér að kjósa, fremur en einhvern annan (sem hugsanlega er þá þegar kominn fram); en það sem mér finnst mest aðlaðandi hugmyndin sem ég hef heyrt til þessa er að framliðinn einstaklingur verði fundinn í hlutverkið, að þjóðin kjósi yfir sig látinn forseta. Mér finnst það reyndar mjög góð hugmynd. En meira um þetta síðar, eins og sagt er. Þegar ég heyrði þessari hugmynd fleygt fyrst (það var í sumarbústað fyrir um það bil hálfu ári) voru nefnd nokkur nöfn framliðinna einstaklinga sem kæmu til greina sem forsetar, en það er kannski ekki tímabært að varpa þeim fram strax. En hér er bíómyndin sem ég minntist á. Hún heitir Arnold, og Roddy McDowall leikur í henni:

29. febrúar 2016

Það er ekki hægt að sleppa þessari dagsetningu. Blöðin í dag eru full af viðtölum við fólk sem á ekki afmæli nema á fjögurra ára fresti. En nú að öðru. Þegar ég vann á auglýsingastofu fyrir um það bil einum og hálfum áratug fékk ég einn daginn það verkefni að heimsækja Landsvirkun, og spjalla við upplýsinga- eða kynningarfulltrúa fyrirtækisins um verkefni sem þeir vildu fela stofunni. Mér leist ekkert á það. Ekki vegna þess að ég hefði eitthvað á móti starfsemi fyrirtækisins – mér, sem þannig séð óbreyttum starfsmanni, leyfðist varla að hafa skoðun á því – mér fannst bara ólíklegt að ég gæti hjálpað þeim að búa til texta á því sviði sem þeir fengust við. En ég fór samt á fundinn; ég gat ekki skorast undan því. Fulltrúinn var með skrifstofu á fimmtu hæð hússins; hann sat við stórt og mikið skrifborð og sneri baki í stóra og mikla glugga, þaðan sem útsýni var yfir vestanverða borgina. Þetta var mjög tilkomumikið. Fljótlega eftir að við byrjuðum að spjalla um verkefnið – eða fulltrúinn að spjalla við mig, réttara sagt – tók ég eftir einhverjum hvítum hlut á sveimi fyrir utan gluggann. Þetta var plastpoki. Tómur, sýndist mér. Og ómerktur, sýndist mér líka; ekki merktur neinu sérstöku fyrirtæki eða verslun. Hafi ég meðtekið eitthvað af því sem fulltrúinn var að segja við mig, gleymdist það allt á þessu augnabliki, því öll mín athygli fór í að fylgjast með pokanum. Sjálfur vissi fulltrúinn ekki af honum; hann sneri í hann bakinu. Næstu mínúturnar gerði ég ekki annað en að fylgjast með flugi pokans, og eflaust hef ég undrast hversu lengi hann sveimaði um á þessum ákveðna stað í loftinu. Þetta var mjög falleg sjón. Mér fannst sem pokinn væri að reyna að segja mér eitthvað. Og eftir á að hyggja er ég viss um að hann sagði mér eitthvað. Því ekki sagði fulltrúinn mér neitt, þrátt fyrir að hann léti dæluna ganga um verkefnið allan þann tíma sem pokinn þaut til og frá í loftinu fyrir aftan hann. Ég ætla mér ekki að fara að draga neinar ályktanir af þessari minningu, og þaðan af síður að setja hana í eitthvert „samhengi“; en óhjákvæmilega verður manni hugsað til prósaljóðs Baudelaires um skýin: „skýin sem líða hjá … í fjarska … dásamlegu skýin!“ Mér verður alltaf hugsað til Baudelaires þegar eitthvað gerist.