27. febrúar 2016

Finnland og jazz. Ég hafði ekki hugsað mér að minnast á þetta tvennt aftur, ekki svona í sömu andránni; en svo losna ég ekki við myndina (úr síðustu færslu) af Finnanum með hökutoppinn að hlusta á Bill Evans í fallegu stofunni, jafnvel þótt ég hafi kíkt á bókamarkaðinn undir stúkunni í dag, og séð ýmislegt þar sem hefði átt að ýta burt myndinni af Finnanum. Og ég fór að rifja upp heimsókn mína í plötubúð í Helsinki fyrir nokkrum árum. Ég hafði leitað sérstaklega að jazzplötubúð í borginni, með hjálp netsins, og fann þessa fínu búð sem átti að opna klukkan 11 fyrir hádegi. Ég var mættur fyrir utan búðina eitthvað aðeins fyrir klukkan 11, og var því fyrsti viðskiptavinur dagsins. Búðin var stórfín; hún seldi ekki bara jazz heldur líka allskonar þjóðlagatónlist, og auðvitað finnskan tangó. Áður en ég held áfram ætti ég líklega að taka fram að ég er ekki að fara að segja einhverja sögu; það var ekkert sérstakt sem gerðist þarna í búðinni, fyrir utan að ég keypti þrjá eða fjóra geisladiska, þar á meðal einn með finnskum tangó. Mér finnst bara svo skemmtilegt að rifja upp þegar næstu viðskiptavinir á eftir mér komu í búðina; það voru tveir menn, þeir komu í sitthvoru lagi, og þeir byrjuðu að tala eitthvað við manninn hinum megin við afgreiðsluborðið – um jazz – og mér fannst svo fallegt að heyra nöfnin á amerísku jazzleikurunum hljóma innan um alla finnskuna. Annað var það ekki. Þetta er ein af fallegustu minningum sem ég á úr evrópskri borg.

25. febrúar 2016

Af því ég hef verið að skrifa svolítið sem tengist árinu 1976 hef ég alveg gleymt því að núna er árið 2016, og það er kominn 25. febrúar. Vika liðin. Margir mánuðir liðnir. Mörg ár, og áratugir. Ég er staddur inni í gamla unglingaherberginu mínu. Ég hélt að væri 24. febrúar í dag. Ég fylgist ekki með tímanum. Er ekki kominn tími á músík? Ég fer inn í hámóderníska stofu í finnsku einbýlishúsi árið 1970, þetta líkist ekkert íbúð foreldra minna á sama tíma (ég get reyndar ekki fullyrt um hvernig hún var nákvæmlega þá, því minnið nær ekki nema til 1972) ; og þarna er Bill Evans kominn í heimsókn með bassa- og trommuleikarann sinn, Eddie Gomez og Marty Morell. Það er dásamlegt að fylgjast með Finnunum fylgjast með Bill Evans tala og spila. Þessi heimsókn tríósins hefur ábyggilega verið rifjuð upp mjög oft meðal gestgjafanna og gesta þeirra. Ég held að þetta sé einhvers staðar fyrir utan Helsinki. Bill Evans er ekki kominn með skeggið þarna – hann er auðvitað miklu myndarlegri svona – og hann minnir óneitanlega á ákveðinn íslenskan rithöfund. Ef ég mætti taka með mér eitt tónlistarmyndband á eyðieyjuna (sem þýddi að ég fengi að hafa með mér tölvuna líka, fullhlaðna af rafmagni), þá held ég að þetta yrði fyrir valinu:

18. febrúar 2016

Hundahald vestan Tjarnar er titill á smásögu sem ég hef í hyggju að skrifa. Augljóslega er þetta vísun í Kristnihald undir Jökli (fáránlegt að halda öðru fram); og ég verð víst líka að játa fyrir sjálfum mér að aðalpersóna sögunnar (eins og hugmyndin er í dag) er á vissan hátt í svipuðu hlutverki og umboðsmaður biskups í sögu Halldórs Laxness, nema að því leyti að það er ekki biskup sem sendir hana, persónuna, út af örkinni. En auðvitað á maður ekki að vera að gaspra um eitthvað sem maður ætlar sér að skrifa. Þá verður ekkert úr því. Þessi hugmynd sem ég nefndi, Hundahald vestan Tjarnar, er hluti af stærra verkefni, eins konar smásagnasafni (ekki þó sagnasveig; frekar einhvers konar sagnabeyg – því hvað eru svona skrif annað en enn eitt tilefnið til að byggja upp í sér ótta og kvíða); en núna, þegar ég hef látið eftir mér að gaspra um þessa söguhugmynd mína, þá eru líklega minni líkur en meiri að ég láti verða af því að vinna úr henni. Sem er kannski bara gott. Allajafna er þó viturlegra að sleppa því að tala um eitthvað sem maður ætlar sér að gera, að minnsta kosti þegar um er að ræða bókaskrif. Frekar að tala um eitthvað sem maður hefur þegar skrifað. Í apríl næstkomandi á að koma út úrval smásagna úr þremur bókum sem ég hef þegar gefið út (að vísu er ein bókanna ekki eiginleg bók, heldur hefti í tímaritröðinni 1005). Þessar þrjár bækur eru Nöfnin á útidyrahurðinni, Við hinir einkennisklæddu og Rússneski þátturinn. Titill nýju bókarinnar á að vera Dulnefnin, og undirtitill: sögur 1996 – 2014. Og fyrst ég er á annað borð að tala um titla, þá er líka kominn titill á bókina sem stendur til að Hundahald vestan Tjarnar verði hluti af, en líklega er best að vera ekkert að nefna hann.

16. febrúar 2016

Í Bæjarskrá Reykjavíkur frá árinu 1903 er að finna eftirfarandi auglýsingu (myndskreytta): Sigríður Sigurðardóttir Pósthússtræti 14b., sunnan við dómkirkjuna selur: vel tilbúinn MAT, KAFFI og SJOKOLADE og ýmsa óáfenga drykki. Hefir þrjár veitingastofur og nóg af blöðum. Selur mat hvort heldur vill til langframa, eða eina og eina máltíð, margréttaða, ef vill, og hvort sem margir eru eða fáir, eftir því sem húsrúm leyfir. (Þetta orðalag, ef vill, er vannýtt í málinu. Sömuleiðis sögnin að hafa, eins og hún er notuð hér, sbr. „hefir þrjár veitingastofur“. Maður tekur líka eftir því að Sigríður í Pósthússtrætinu var ekki með áfengi á boðstólum. Ef ég væri á samskiptamiðli þar sem vænta mætti viðbragða frá lesendum, þá myndi ég eflaust láta mér detta í hug að spyrja: Man einhver eftir þessari Sigríði sunnan við kirkjuna? Ég átta mig ekki alveg á hvernig matstofan gat verið sunnan við kirkjuna, en samt í Pósthússtræti. Ég hefði haldið að suður af kirkjunni væri Kirkjustræti.)

 

14. febrúar 2016

Öskjuhlíðin rétt upp úr hádegi. Alhvít. Samkvæmt útvarpinu er ósonlagið óvenju þunnt. Fólki er ráðlagt að vera með sólgleraugu. Mannbroddarnir undir hægri skónum mínum eru ekki lengur átta, heldur þrír. Ég þarf að hafa hugann við hvert skref. En hvar var glæpurinn framinn? spyr ég sjálfan mig milli trjánna. Einhvers staðar var það. Og það gerðist hér: í Öskjuhlíðinni.

12. febrúar 2016

Ef ekki annan hvern dag, þá þarf að líða vika. Það má ekki óhlýðnast yfirskriftinni; og nú finnst mér eins og heil vika sé of langur tími án þess að nokkuð gerist. Ég veit alveg hvað ég geri í því. Ég birti bara ljóð eftir Max Jacob. Ég var að hugsa um að skrifa eitthvað um bókina sem ég er að lesa, The Factory of Light, Tales from my Andalucían Village, eftir Englendinginn Michael Jacobs (sem af þorpsbúunum í bókinni er kallaður Maiquel), en það verður að bíða betri tíma, eða þangað til ég klára bókina. Og þar sem maður les yfirleitt fleiri en eina bók í einu, þá gæti liðið lengri tími en maður sjálfur ætlar að muni líða. En bókin um ólívuþorpið Frailes er ansi skemmtileg. Max Jacob er aftur á móti staddur svolítið norðar, á Bretagne-skaganum:

 

BÓKMENNTIR OG LJÓÐLIST

 

Það var í nágrenni Lorient. Sól skein hátt á himni og við fórum í stutta göngutúra og horfðum í gegnum septemberdagana á hafið rísa og hylja skógana, landslagið, klettana. Brátt var ekkert eftir sem gat spornað við bláu hafinu nema hlykkjóttir stígarnir milli trjánna, og fjölskyldurnar sem áttu þar leið um tóku að draga sig nær hver annarri. Meðal okkar var lítill drengur í matrósafötum. Hann var dapur að sjá; hann tók í hönd mína: „Herra,“ sagði hann, „ég hef verið í Napólí; vissuð þér að í Napólí er fullt af litlum götum; maður getur gengið um göturnar alveg einn án þess að nokkur verði manns var. Það er ekki svo að Napólí sé fjölmenn borg, en þar eru svo margar litlar götur að aldrei eru fleiri en ein gata á mann.“ „Hvaða vitleysu er drengurinn að segja yður?“ spurði faðir hans. „Hann hefur aldrei komið til Napólí.“ „Drengurinn yðar er skáld, herra.“ „Allt í lagi með það, en ef hann fer að kalla sig bókmenntamann, þá sný ég hann úr hálsliðnum!“ Hlykkjóttir stígarnir þerraðir af hafinu höfðu vakið hjá honum drauma um göturnar í Napólí.

10. febrúar 2016

Væri ég í augnablikinu að skrifa færslu á facebook, finnst mér afar líklegt að hún fjallaði um íslensku sjónvarpsþáttaröðina Ófærð. Mig dauðlangar til að tjá mig um hana. Ekki til að þykjast hafa eitthvert vit á sjónvarpsþáttum, eða til að tilkynna um ánægju eða leiða, heldur frekar til að láta vita af því að ég sé búinn að sjá alla þættina hingað til, nema einn, og hafi í hyggju að horfa á restina. Ég er líka spenntur að vita hvort Stefán Jónsson sjáist eitthvað meira í þáttunum en bara á ljósmynd. Ekki það að mig gruni að hann sé morðinginn, eins og ég heyrði fleygt um daginn; ég hef ekki nokkra hæfileika í þá átt að komast að því hver er morðinginn í svona þáttum; ég er einfaldlega spenntur að vita hvort Stefán sjáist meira í seríunni. Því ég þekki Stefán. Og í raun felst áhugi minn á svona þáttum á borð við Ófærð í því að vita hvort persónurnar í þeim sjáist eða ekki; hvort þær skjóti aftur upp kollinum eftir að þær hafa verið kynntar til sögunnar. Auðvitað má segja að mest spennandi persónurnar í spennuþáttaröðunum (og bíómyndunum líka) séu þær sem aldrei sjást; en um leið og ég segi það (og hugsa), þá geri ég mér grein fyrir að í fyrsta lagi sé erfitt að framleiða þátt – ég tala nú ekki um röð af þáttum – þar sem persónurnar séu einungis kynntar til sögunnar en sjáist síðan ekki eftir það, og í öðru lagi að jafnvel þótt slík framleiðsla væri erfið (og ekki síst fjármögnunin) hlyti útkoman að verða spennandi. Ég sé þetta alveg fyrir mér: í fyrsta þætti seríunnar væru flestar persónurnar kynntar til leiks, en myndu fljótlega hætta að sjást í mynd; og í lok þáttarins væri svo komið að einungis ein eða tvær persónur yrðu eftir, jafnvel ekki svo greinilegar, eins og ef til vill í móðu. Í öðrum þætti seríunnar dúkkuðu síðan upp tvær til þrjár nýjar persónur, þær hefðu einhver óljós samskipti við þær persónur sem enn glitti í úr þættinum á undan, en þær myndu síðan hverfa fljótlega; og smátt og smátt (en í raun mjög fljótt) yrði engin persónanna eftir í mynd; og restin af seríunni yrði þannig séð „mannlaus“; það væri áhorfandans að geta í eyðurnar, eða öllu heldur eyðuna sem sjónvarpsskjárinn sýndi honum. Með því móti gæti serían í raun haldið áfram endalaust; viku eftir viku, mánuð eftir mánuð, jafnvel ár eftir ár. Í mörg ár. Alltaf á sama tíma, á sama vikudegi, ár eftir ár, nokkra áratugi, hundruð ára; kynslóðirnar myndu allar horfa á sömu seríuna; árið 3016 væri serían sem við horfðum á árið 2016 ennþá í fullum gangi. Með sömu persónum.

3. febrúar 2016

Fyrir tveimur árum eða svo setti ég saman fjóra klukkutímalanga þætti fyrir Ríkisútvarpið, þar sem ég valdi tónlist af geisladiskum úr eigin safni, og spjallaði eitthvað í kringum þá tónlist. Það var skemmtilegt verkefni, en um leið erfitt, því með því að velja einhverja ákveðna músík útilokar maður aðra músík. Fyrir nokkrum dögum bauð síðan útvarpsmaðurinn Hallgrímur Thorsteinsson mér í þátt til sín á hinni ríkisstöðinni, númer tvö, þar sem ég átti líka að velja músík og spjalla eitthvað í kringum hana. Þetta var ekki síður skemmtilegt en þættirnir sem ég bjó til sjálfur, og á sama hátt erfitt; en til allrar hamingju fékk ég ekki nema hálfan dag til að velja lögin fyrir Hallgrím – hefði ég haft nokkra daga er ég hræddur um að þeir dagar hefðu ekki nýst nema að litlu leyti í þeirri vinnu sem ég stunda allajafna. En þegar ég tók þessi plötusnúðaverkefni að mér fór ég að hugsa um svolítið sem snýr að tónlistarsmekk og -neyslu; svolítið sem mig minnir að ég hafi minnst á í þáttunum fjórum á Rás eitt, en lét vera að tala um í spjallinu við Hallgrím (enda var um nóg annað að tala á þeim klukkutíma sem þar var skammtaður). Ég fór að hugsa um þá staðreynd að heilmikið af þeirri músík sem ég held mest upp á er búin til af tónlistarmönnum sem ég kæri mig ekkert sérstaklega um að aðrir viti að ég hlusti á. Að vísu kemst það fólk sem ég bý með ekki hjá því að vita um hverja ræðir – frekar snúið að vera að pukrast með þetta inni á heimilinu – og kannski nánustu vinir líka; en ég kæri mig ekki um að þessi nöfn spyrjist mikið út að öðru leyti. (Líklega er þó rétt að nefna að ég er ekki að tala um Boney M, The Eagles eða Olsenbræðurna – þetta er ekki svoleiðis.) Núna dauðlangar mig reyndar til að gefa upp nöfn, þótt ekki væri nema nokkur af þeim sem ég hef í huga. Bara eitt eða tvö. Í mesta lagi þrjú. Enda eru þeir ekki mikið fleiri en það, þessir menn sem ég stend í hálfleynilegu sambandi við sem aðdáandi. En ég finn samt að ég vil það ekki. Ég óttast nefnilega að með því að varpa fram þeim upplýsingum muni ég gera það að verkum að sá sem les þetta (vel að merkja „sá“, því ég held, og hálfpartinn vona, að lesendur séu ekki fleiri en einn) fari að sjá mig fyrir sér á einhvern allt annan hátt en ég vil að horft sé á mig; að myndin sem ég vona innst inni að lesandinn hafi af mér sem tónlistaráhugamanni muni brenglast, eða beinlínis verða hlægileg í því ljósi að ég hlusti líka (og þá hugsanlega miklu meira) á þá tónlistarmenn sem ég er í þessari færslu að leitast við af fremsta megni að nefna alls ekki. Það er vandlifað. Þegar ég tók saman tónlistina fyrir Rásar eitt- og Rásar tvö-þættina var ekki laust við að mér liði eins og ég væri að svíkja þá tónlistarmenn sem ég ákvað að taka ekki með í stúdíóið í Efstaleiti. Að ég væri að afneita þessu fólki sem hefur glatt mig svo mikið í gegnum tíðina. En það er ekki bara vandlifað; þetta er líka býsna flókið mál. Til dæmis hika ég ekki við að segja einum ákveðnum vini mínum að ég hlusti á tónlistarmanninn X, en mér dytti ekki í hug að játa þá sök fyrir öðrum vini mínum. Þannig að þegar þessir tveir vinir eru samtímis í heimsókn hjá mér (sem gerist reyndar ekki oft), þá er alls ekki rætt um tónlistarmanninn X, því fyrrnefnda vininum, sem segir sig sjálft að heldur mikið upp á X, er fullkunnugt um að þeim síðarnefnda er lítið um X gefið, og skammast sín alveg jafn mikið og ég fyrir að halda upp á hann. Ég geri mér reyndar grein fyrir því núna, um leið og ég segi frá þessum vinum mínum, að við tölum aldrei um músík þegar við hittumst. Ég nefni þessa menn einungis í þeim tilgangi að reyna að útskýra eitthvað. Eitthvað sáraeinfalt (þótt ég hafi lýst því yfir að það væri flókið). Faðir minn sagði stundum eftirfarandi orð á þýsku (sem ég vona að ég fari rétt með; ég er ekki sleipur í þýsku): Warum einfachen wenn mann komplizieren kann? Ég notaði þessi orð meira að segja í smásögu sem ég gaf út fyrir tuttugu árum. Núna nota ég þau aftur.

1. febrúar 2016

Ég tala við sjálfan mig eins og hálfviti. Ég er hálfviti. Þegar ég geng eftir Lækjargötunni, í átt að Bankastrætinu, með það fyrir augum að fara upp Laugaveginn, sé ég annan hálfvita. Og þegar ég nálgast Hlemm hefur þriðji hálfvitinn orðið á vegi mínum. Við erum að minnsta kosti þrír sem teljumst vera hálfvitar – mér kæmi ekki á óvart að þeir væru fleiri. Reykjavík er full af hálfvitum. (Í síðustu færslu, fyrir viku síðan, minntist ég á að til greina kæmi að skrifa bók sem héti Ferðir mínar um Ísland. Sú hugmynd hefur enn ekki verið slegin út af borðinu, en það er komin ný hugmynd sem í augnablikinu er eitthvað að trufla Íslandsferðirnar; hugmynd sem mér dettur í hug að gæti kallast Ferðir mínar um Reykjavík, en fengi þó væntanlega annan titil, því ég hef ekki hugsað mér að láta þessar ferðabækur líta út sem einhvers konar sería. Textinn hér að ofan, um hálfvitana, yrði þó ekki með í þeirri bók; hann hefur þegar þjónað sínum tilgangi, sem var sá að kveikja hugmyndina að Reykjavíkurferðunum. Í gær, sunnudag, gekk ég niður á Borgarbókasafn í Grófinni til að skila tveimur bókum var ég var með í láni og ná í eina í staðinn. Þá hitti ég hjón sem ég kannast við. Við spjölluðum saman í nokkrar mínútur, meðal annars um bók sem þau voru að skoða (sem er reyndar tímarit: 1005, sem kom út á síðasta ári, þar sem meðal annars er að finna hina fínu sögu Halldóru Thoroddsen, Tvöfalt gler, sem núna er komin út í nýrri útgáfu hjá bókaforlaginu Sæmundi á Selfossi); svo töluðum við eitthvað aðeins um endurminningabækur Hannesar Sigfússonar skálds (sem ekki er síður þörf á að endurútgefa, jafn skemmtilegar og fróðlegar og þær eru); en þegar ég hafði talað við hjónin á bókasafninu í nokkrar mínútur, eins og fyrr sagði, mundi ég eftir að ég var á leiðinni annað: ég var orðinn of seinn á stefnumót við útlenskan mann á kaffihúsinu Stofunni; og ég afsakaði mig við bókasafnshjónin; ég sagði þeim að ég þyrfti að hitta þennan mann, en að það hefði verið gaman að spjalla við þau; og við kvöddumst, og ég gekk út af safninu og í áttina að Stofunni, sem er í Vesturgötu (í húsinu þar sem antíkbúðin Fríða frænka var einu sinni). Ég get vel ímyndað að mér þessi bæjarferð mín muni rata í Reykjavíkurbókina, verði af því að ég skrifi hana. Á einhvern hátt rímar hún við frásögnina af mér og E. á Ísafirði.)

25. janúar 2016

Það líður varla sú vika að ég fái ekki hugmynd að nýrri bók eða sögu, stundum ljóði en aðeins sjaldnar leikriti. Sem er ekki gott, því hver ný hugmynd truflar þá sem er í vinnslu í það og það skiptið. Nýjasta hugmyndin er sú að skrifa bók um ferðir mínar um Ísland. Titillinn yrði væntanlega Ferðir mínar um Ísland. Fyrstu rökin gegn þeirri hugmynd eru reyndar augljós: ég hef sáralítið ferðast um landið; en sú staðreynd er á hinn bóginn það sem ef til vill mælir helst með hugmyndinni, og gæti orðið til þess að ég léti verða af því að hrinda henni í framkvæmd. Ég hef satt að segja ekki hugmynd um hvers vegna ég fékk þessa hugmynd. Það getur þó verið að ég hafi verið að lesa einhverjar ferðabækur nýlega, og dáðst að einhverju þar, og kannski hugsað sem svo að ég gæti alveg gert svona. En því færri ferðir sem maður hefur til að spila úr, því færri sem maður hefur farið sjálfur, þeim mun auðveldara er að velja úr, komi að því að skrifa um þær. Ég geri mér grein fyrir að þetta er mótsögn; en mótsagnir reynast mér oftast betur í starfi (og leik), því ég hef tilhneigingu til að láta hið rökrétta og samhverfa draga úr mér áhugann, jafnvel kjarkinn. Ég þyrfti til dæmis ekki að velta vöngum yfir því hvort ég ætti að hafa með í fyrirhugaðri bók (ef beinlínis er rétt að nota orðið fyrirhugaðri) ferð mína á Fáskrúðsfjörð, en sleppa (svo ég nefni bara eitthvað) ferðinni í Borgarfjörð eystri eða norður á Dalvík, einfaldlega vegna þess að ég hef aldrei komið í Borgarfjörð eystri eða á Dalvík. En hvað sem þessu líður hef ég þegar tekið ákvörðun um að minnsta kosti eina ferð sem ég mun skrifa um, fari svo að bókin komist á koppinn. Ísafjörður í nóvember 2010. Ég fór nefnilega til Ísafjarðar það ár, ásamt fleiri höfundum, til að lesa upp úr nýútkominni bók. Það var kalt í þeirri ferð, og snjór yfir öllu; við dvöldum í bænum yfir helgi, fjórir karlkyns höfundar, einn kvenkyns; ég man ekki hvort það voru tvær nætur eða ein. Einna minnisstæðast úr þessari ferð er heimsókn í kirkjuna fyrir hádegi á sunnudeginum. Einn okkar kannaðist við prestinn; þeir höfðu verið saman í skóla. Annars er maður ekki vanur að fara í kirkju með öðrum höfundum – það er í sjálfu sér svolítið framandi hugsun. Eða hvað? Er það svo? Hér verð ég reyndar aðeins að staldra við. Getur ekki einmitt verið að maður fari beinlínis oftar í kirkju með starfsbræðrum sínum og -systrum en öðru fólki? Ég er ekki að segja að rithöfundar deyi oftar en annað fólk, en þegar ég hugsa betur um það, þá finnst mér ég hafa verið í ansi mörgum útförum þeim tengdum á síðustu árum. En það er auðvitað bara eitthvað sem mér finnst – ekki endilega það sem er. Það sem annars stendur upp úr áðurnefndri Ísafjarðarheimsókn, svo ég komi aftur að henni, gerðist á laugardeginum, sem var annað hvort dagurinn sem við komum eða annar dagur ferðarinnar, ég man það ekki alveg. Ég hafði gengið yfir í bakaríð gegnt hótelinu sem við dvöldum á (þetta er vel þekkt bakarí, var mér sagt; það er kallað Gamla bakaríið), og á meðan ég sat þar með kaffibolla og eitthvað brauðkyns til að dýfa í kaffið sá ég út um gluggann að einn okkar höfundanna, E., stóð fyrir utan hóteldyrnar í kuldanum og var að reykja. Ætli ég hafi ekki fylgst með honum í nokkrar mínútur – mig minnir að hann hafi reykt tvær sígarettur – en svo fór hann inn, og ég fór sjálfur stuttu síðar út úr bakaríinu, og þaðan yfir í Eymundsson-bókabúðina við sama torg. (Ég hef ábyggilega verið að athuga hvort bækur okkar höfundanna að sunnan væru til sölu í búðinni.) En þegar ég fór aftur á hótelið, og staldraði aðeins við fyrir framan dyrnar, til að virða fyrir mér torgið, tók ég eftir að E. var kominn inn í bakaríið; hann sat við sama borð og ég hafði setið fyrir stundarfjórðungi eða svo. Við höfðum með öðrum orðum skipt um stað. Ég var núna við hótelið; hann inni í bakaríinu. Ég reyndi að sjá hvort hann tæki eftir mér, en svo virtist ekki vera; hann horfði bara fram fyrir sig, en ekki út um gluggann. (Var hann ef til vill of kunnugur staðnum til að nenna að vera að horfa út um gluggann?) Ég ákvað hins vegar að standa ekki lengi fyrir framan hótelið, því einhverra hluta vegna leið mér betur með að E. myndi ekki taka eftir mér; að ég væri einn um að vita um ferðir okkar beggja þennan tæpa hálftíma sem um ræddi. En auðvitað gat ég ekki verið viss um að E. tæki ekki eftir mér þegar ég sat inni í bakaríinu og hann stóð reykjandi fyrir utan hótelið. Það var síðan daginn eftir, eins og ég var búinn að nefna, sem við fórum saman í kirkjuna – þá vorum við allir saman, höfundarnir sem heimsóttu Ísafjörð þessa helgi árið 2010.

18. janúar 2016

Maður reynir allajafna, sem einstaklingur og höfundur, að opna sig sem minnst tilfinningalega. Ekki síst á þessum væmnivæddu tímum. En ég verð samt að segja að allt í kringum dauða Davids Bowie hefur haft ansi sterk áhrif á mann. Á mig. Á „mann“ og „mig“. Ég finn reyndar núna að það sem mig langar til – eða dettur í hug – að segja í framhaldinu er betur látið ósagt. En það er í lagi að hugsa það. Enda er ég bara að tala við sjálfan mig. Þetta með áhrifin stendur aftur á móti: þau voru mjög sterk. Og allt hefur breyst / ekkert hefur breyst. Nei, það var öfugt: And nothing has changed / everything has changed. Og nú fer ég að hugsa um eitthvað allt annað. Ég fer að hugsa um Alexíus Árnason, fyrsta lögreglustjóra í Reykjavík, og hvers vegna í ósköpunum honum datt í hug, næstum einni og hálfri öld eftir að hann dó, að hrella föður minn um miðja nótt. Föður minn, sem hafði ekki hugmynd um hver þessi maður var. Og þaðan af síður að húsið sem þau mamma bjuggu í við Skólavörðustíginn var reist á sama bletti og húsið sem Alexíus lét reisa í kringum 1865: Bergshús (sjá Þórberg Þórðarson og allt það). Alexíus birtist pabba í svefnherbergisdyrunum, sem fyrr segir um miðja nótt. Og pabbi varð dauðhræddur, hann sem hafði aldrei játað neina trú á drauga eða handanlíf. Þegar hann fór að kynna sér (í bókum og á internetinu) hver þessi maður gæti hafa verið sem hann sá – þessi hávaxni maður í dimmrauða einkennisklæðnaðinum með hattinn – komst hann að þessu með Bergshús og Alexíus. Og honum fór í raun að þykja vænt um myndina af þessum manni; að hann skyldi hafa haft fyrir því að heilsa upp á sig (jafnvel þótt honum brygði illilega). Hann heimsótti meira að segja leiði Alexíusar í Hólavallagarði. En svo dó pabbi ekki löngu síðar. Þá voru þau mamma flutt úr húsinu við Skólavörðustíg. Alltaf þegar ég geng framhjá „gamla Bergshúsi“ verður mér hugsað til þessa næturinnlits gamla lögreglustjórans, hversu einkennilegt það hljóti að vera fyrir manneskju að hitta aðra löngu liðna manneskju sem hún hafði ekki nokkra vitneskju um að hefði verið til, hvað þá hvernig hún leit út. En ég veit ekki af hverju ég er að skrifa þetta. Ég vona að minnsta kosti að ég hafi ekki verið að „láta uppi“ einhverjar tilfinningar.

Fantastic Voyage (David Bowie)

In the event that this fantastic voyage

Should turn to erosion and we never get old

Remember it’s true, dignity is valuable

But our lives are valuable too

We’re learning to live with somebody’s depression

And I don’t want to live with somebody’s depression

We’ll get by, I suppose

It’s a very modern world but nobody’s perfect

It’s a moving world but that’s no reason

To shoot some of those missiles

Think of us as fatherless scum, it won’t be forgotten

‘Cos we’ll never say anything nice again, will we?

And the wrong words make you listen

In this criminal world

Remember it’s true, loyalty is valuable

But our lives are valuable too

We’re learning to live with somebody’s depression

And I don’t want to live with somebody’s depression

We’ll get by, I suppose

But any sudden movement, I’ve got to write it down

They wipe out an entire race and I’ve got to write it down

But I’m still getting educated but I’ve got to write it down

And it won’t be forgotten

‘Cos I’ll never say anything nice again, how can I?

10. janúar 2016

Núna er ég að brjóta allar þær reglur sem ég hef sett mér (og ekki nema ein og hálf vika liðin af árinu): það eru hvorki liðnir tveir dagar frá síðustu færslu né ein vika; það eru liðnir þrír dagar. Með þessu áframhaldi neyðist ég til að breyta yfirskrift síðunnar. Franska tónskáldið og stjórnandinn Pierre Boulez, sem lést fyrir nokkrum dögum, notaði ekki sprota þegar hann stjórnaði hljómsveitum. Bara hendurnar. Kannski notaði hann sprota við önnur tækifæri. Mér verður hugsað til priksins undan flugeldinum sem ég á eftir að sækja út í garð. Boulez á að hafa sagt að of mikil ytri orka æti upp innri orkuna. Sólgleraugun sem hann hefur fyrir augunum á myndbandinu hér fyrir neðan eru eins og myndskreyting við þau orð hans:

7. janúar 2016

Hjálmar frændi (sem ég nefni svo hér, en hét öðru nafni) skildi eftir sig einhvern helling af pípum. Reykjarpípum. Svo stökk hann ofan af svölunum. Af elleftu hæð, þar sem hann bjó. Nei, það var öfugt. Fyrst stökk hann. Og hafði þá skilið eftir sig allar pípurnar.

2. janúar 2016

Fyrsti dagur ársins liðinn, og allt í einu kominn nr. 2. Sunnudagurinn á morgun verður því þriðji dagur ársins; mánudagurinn þar á eftir sá fjórði, og svo koll af kolli. En telst nýársdagur, þegar hann lendir á föstudegi, vera hvíldardagur? Allan gærdaginn velti ég þessu fyrir mér, án þess að komast að niðurstöðu. Nýársdagur? Dagurinn þegar allt er yfirstaðið, og spýtan af rakettunni hefur snúið aftur til jarðar. Samkvæmt Biblíunni (sem ég fékk í jólagjöf) voru lærisveinar Jesú eitt sinn svangir á hvíldardegi (líkt og á öðrum dögum væntanlega) og tóku að tína sér kornöx til að éta. En þá komu farísearnir að máli við Jesú og sögðu við hann: „Lít á, lærisveinar þínir gera það sem ekki er leyft að gera á hvíldardegi.“ Jesús átti ekki í erfiðleikum með að svara því. Svar hans er reyndar svolítið langt, og heldur ruglingslegt, en það endar á þessum orðum: „Mannssonurinn er Drottinn hvíldardagsins.“ Drottinn hvíldardagsins? Ég er engu nær. Auk spurningarinnar hvort nýársdagur teljist vera hvíldardagur velti ég þessum orðum Jesú fyrir mér í gær, að minnsta kosti part úr degi; en skil ekki neitt ennþá. Enda líklega of stutt liðið af nýju ári til að byrja að gorta sig af nýjum niðurstöðum. Ég tel mig þó vita eitt: að prikið undan flugeldinum hefur snúið aftur til jarðar, og hafi það lent í garðinum hjá mér, þá er mér frjálst að ná í það og nota að vild. Þess vegna að ota því í áttina að einhverjum mannssyninum og segja honum til syndanna.

31. desember 2015

Nú hef ég lokið við að horfa á kvikmyndina um Jesú, um síðasta hálfa sólarhringinn í lífi hans. Ég horfði á hana um daginn (áður en ég horfði á þáttinn um Adele – eða var það eftir?). Og þá er það frá. Í myndinni var Jesús pískaður svo mikið og laminn, og svo mikið blóð rann úr djúpum skurðum í líkama hans, að mér reiknaðist lauslega til að ég hefði sjálfur dáið sirka þrisvar til fjórum sinnum hefði ég fengið sambærilega meðferð. Ég virkilega fann til með honum, frelsaranum svonefnda; og á löngum kafla í myndinni varð ég beinlínis hann (nei, stopp nú: er hann að líkja sér við Jesú? heyri ég hljóma allt í kringum mig); sú tilfinning náði hámarki þegar hermenn landshöfðingjans höfðu fest hann á krossinn; þegar þeir slengdu honum niður, svo andlitið snerti næstum jörðina, eins og til að sannreyna að hann væri fastur á krossinum. Svo reistu þeir hann við; Jesús dó og myndin fékk fljótlega endi eftir það; og ég fylgdist með nöfnum leikaranna og aðstandenda myndarinnar renna yfir skjáinn. Það var ung kona sem lék djöfulinn (Rosalinda eitthvað), hugsanlega jafngömul leikaranum sem lék Jesú. Ég er sjálfur orðinn tuttugu árum eldri en Jesús á að hafa verið þegar hann dó; og þegar ég hugsa um hvort meðferðin á honum í myndinni hafi virkilega verið raunsæ, hvort sársaukinn sem hann upplifði áður en hann hóf gönguna með krossinn upp á hæðina hefði einn og sér ekki átt að vera nægur til að taka frá honum meðvitundina eða einfaldlega ganga af honum dauðum, hvarflar að mér að ég sé sjálfur orðinn nógu gamall til að finna fyrir hinu og þessu í líkamanum, þótt ekki þurfi maður að lifa við húðstrýkingar. Og í framhaldi af því: hvort ekki sé kominn tími til að trúa á eitthvað; eitthvað til að sefa mann, ef til þess kæmi að engin áþreifanleg meðöl nægðu til að deyfa sársaukann. Bara trúa á eitthvað. Reyndar er það sársaukinn sjálfur sem fyrst sem kemur upp í hugann í því sambandi. Er það ekki einmitt hann sem maður ætti að trúa á? Þegar ég stend upp úr sófanum og slekk á sjónvarpstækinu finn ég líka fyrir einhverju í síðunni, einhverjum óþægindum; og ég hugsa um hversu mikill máttur kvikmyndarinnar sé; ég er ekki fyrr stiginn upp frá áhorfinu þegar sársaukinn segir til sín. En þegar ég nefni þau orð, máttur kvikmyndarinnar, þá er ég ekki 100% viss hvort ég eigi við þessa tilteknu mynd eftir Mel Gibson, eða kvikmyndir almennt. Kannski Three Amigos líka? Dagbók herbergisþernu? La Grande bouffe? Síðastnefnda myndin, sú sem kom aðeins fyrir í bókinni sem ég gaf út í nóvember, Sögumanni (og sem auglýst er hér fyrir ofan, með kápumyndinni), er svo sannarlega kvikmynd sem hefur áhrif. Og hugsanlega mátt. Það er heldur ekki ólíklegt að sú mynd dragi úr manni allan mátt. Ég hafði annars verið að hugsa um að láta fylgja þessum orðum, úr því ég minntist á myndina um Jesú, svolítið brot úr þeirri mynd, The Passion of the Christ – helst senuna þar sem djöfullinn heldur á aldraða barninu – en svo fannst mér það ekki við hæfi; ég spurði mig meira að segja þeirrar spurningar hvort maður eigi yfirhöfuð að vera að þröngva djöflinum upp á annað fólk, hvort hann sjái ekki alveg um það sjálfur. Enda finnst mér líka mun meira við hæfi, á þessum síðasta degi ársins, að benda á lagið sem hljómar í La Grande bouffe, því það er eitthvað mjög áramótalegt við það lag: einhverjar ólíkar tilfinningar sem mætast. Ég læt meira að segja píanóútgáfuna fylgja líka; hún er ekki síðri en hin. Svo kemur nýtt ár í kvöld.

30. desember 2015

Það er ekki bara vegna þess að ég þarf að hafa hraðan á sem mér dettur í hug að birta hérna eftirfarandi ljóð; mér dettur það í hug vegna þess að það kom upp í hugann í gær þegar ég leiddi hann, hugann, að liðnu ári. Auk þess finnst mér viðeigandi að rifja upp þetta fallega ljóð því bróðir minn á afmæli í dag, og það eru ellefu ár síðan faðir okkar lést. Ljóðið er eftir þýska skáldið Gottfried Benn, frá miðri síðustu öld, og það er Sigfús Daðason sem þýddi:

 

FÓLK SEM ÉG HEF HITT

 

Ég hef hitt fólk sem svaraði,

þegar það var spurt að nafni,

feimnislega – líkt og því fyndist

það ætti ekki kröfu til nafns –

„Fröken Kristján“ og bætti síðan við:

„eins og eiginnafnið,“ það vildi gera manni hægara að skilja,

ekki óvenjulegt nafn einsog „Pópíól“ eða „Babendererde“ –

„einsog eiginnafnið“ – fyrirgefið þér, íþyngið ekki minni yðar

með þesskonar nafni!

 

Ég hef hitt fólk sem óx upp

með fjórum systkinum og foreldrum í einu herbergi

lærði lexíurnar á næturnar við eldhúsborðið

með fingurna í eyrunum,

þroskaðist, fagurt álitum og ladylike sem greifynjur

með mjúkt geð og eljusamt einsog Násíka,

með sviphreint enni engla.

 

Ég hef oft spurt og ekkert svar fengið,

hvaðan mýktin og gæskan koma,

veit það ekki heldur nú og þarf að hafa hraðan á.

29. desember 2015

Í bókahillunni minni eru tvær bækur hlið við hlið: Three Soviet Plays og Four Soviet Plays. Three Soviet Plays er pappírskilja frá Penguin-útgáfunni. Kápan er í þremur litum: lillabláum, bleikum og fölrauðum. Hin bókin, Four Soviet Plays, sem gefin er út af Co-operative publishing society of foreign workers in the U.S.S.R., árið 1937, er í brúnum, gráum og öðrum áþekkum tónum. Hún er innbundin og máð á köntunum. Hún er mun meira sovét en sú bleika og lillaða, enda einu leikriti ríkari. Það munar um Harmleikinn upplitsdjarfa eftir Vsevolod Vishnevsky.