12. febrúar 2017

Virkilega gott spjall um virkilega góða bók. Jórunn Sigurðardóttir, Lára Magnúsardóttir og Gunnþórunn Guðmundsdóttir tala saman um skáldsögu Sigrúnar Pálsdóttur, Kompu:

 

http://ruv.is/sarpurinn/ras-1/bok-vikunnar/20170212

 

Nú vildi ég að væri á facebook til að geta látið „alla“ vita. En það vill svo til að höfundur bókarinnar, sem rétt í þessu var verið að ræða um í Ríkisútvarpinu, vill ekki að ég sé á facebook. Og ég er alveg sammála honum. Ég skráði mig einu sinni, í leyfisleysi, á facebook – það var síðla kvölds; dómgreindin alveg að sofna – og á næsta augnabliki komu svo margar „vinabeiðnir“ (sjálfvirkt), og frá svo mörgum „vinum“, að ég beinlínis hljóp í burtu frá tölvuskjánum, rétt eins og tollvörðurinn Henri Rousseau hljóp í burtu frá striganum þegar hann hafði málað á hann hið illúðlega ljón. Það þurfti talsvert átak af minni hálfu til að nálgast skjáinn að nýju til að afturkalla skráninguna. En viljinn varð óttanum yfirsterkari. Nóg um það að sinni. Ég vil bara ítreka ábendinguna til „vina“ Næsta kafla um að hlusta á spjallið í Bók vikunnar, hafi þeir ekki þegar gert það.

11. febrúar 2017

Dagur í lífi … Partur af degi í lífi … Faðirinn á heimilinu (pater familias, svona nokkurn veginn) vaknar snemma, hann les tvö dagblöð sem hann fór niður í lyftunni að ná í, hann myndar sér skoðun á því sem hann les (ekki samt alveg öllu), og styrkist í einbeittri skoðun sinni sem hann hafði á ákveðnu málefni, svo sendir hann tölvupóst með gömlum leikritstexta til manneskju sem vill kanna orðnotkun í verkinu (hann kann ekki að orða það betur; kannski vill hún bara telja orðin), og að því loknu les heimilisfaðirinn nokkur ljóð í Ljóðbréfi nr. 1, sem hann fékk sent í póstinum í gær (og ferjaði upp í lyftunni, alveg eins og dagblöðin); hann hrífst af nokkrum ljóðum í bréfinu (og undrast yfir einu þeirra, þar sem ljóðmælandinn hefur hvorki meira né minna en útsett eigin erfidrykkju, sem virðist eiga að fara fram á Hótel Borg við Austurvöll), og hann hrífst líka af því hvernig bréfið er uppsett og prentað, þetta er mjög svo fallegur gripur. En hvað gerir hann næst? Hann undirbýr dagskrá eftirmiðdagsins, sem felur í sér leik og starf, og hann undrast (aftur) hversu hátíðlegt orðalag hann notar yfir þetta allt saman. Og hann passar sig á að lýsa ekki því sem aðrir á heimilinu aðhafast, ekki nema með sjálfum sér – hann kann sig að því leyti. Svo fer hann inn á skrifstofu (hann er reyndar löngu kominn þangað) og setur í geislaspilarann Rock and roll með Velvet Underground (úr hvíta kassanum sem hann fékk í jólagjöf frá hinum á heimilinu):

 

10. febrúar 2017 (aukafærsla)

Rétt áðan, þegar ég fékk mér með kaffinu eina 40% fuldkorn-kexköku frá Svíþjóð, með „custard“ ofan á (ægilega fínu „spreði“ sem kom sem gjöf inn á heimilið um daginn), þá vildi ekki betur til en svo, á því augnabliki sem ég opnaði efri skápinn í eldhúsinu til að ná mér í kaffibolla, að ég hóstaði mjög kröftuglega (búinn að vera með flensu, og eitthvað aðeins eftir af henni); ég var nýbúinn að stinga upp í mig bita af kexkökunni með spreðinu, og við hóstann opnaðist munnurinn, og þónokkur hluti kexbitans líkt og þaut út úr honum, og inn í skápinn, yfir undirskálar og utan í veggi nokkurra kaffibolla, og ofan á hilluna í skápnum – það tók mig svolítinn tíma að hreinsa þetta upp. En það er frá núna. Ég má aftur á móti til með að segja frá öðru sem gerðist um daginn. Ég fór á hádegisfund í Háskólanum, sem haldinn var í tilefni af umræðunni um leikritið Gott fólk. Ég fór með Hermanni Stefánssyni. Við erum nágrannar, við Hermann. Það varð að samkomulagi að hann myndi ná í mig á sínum bíl (reyndar var það ekkert rætt sérstaklega; hann einfaldlega hringdi í mig og spurði hvort hann ætti ekki að kippa mér með; hann væri að fara á sínum bíl); og síðan eftir fundinn keyrði hann okkur Halla Jóns, sem við hittum á fundinum, til baka; mig heim til mín og Halla upp í Listaháskóla, þar sem hann var að fara að kenna. Það er erfitt að hugsa sér betri félagsskap í bíl en þá Hermann og Halla. Þegar við ókum sem leið lá burt frá Háskólanum (Hermann hafði lagt bílnum í Aragötunni) ræddum við eitthvað um efni nýliðins fundar, en svo þegar við fórum yfir Tjarnarbrúna byrjaði ég allt í einu að tala um hús Thors Jensen við Fríkirkjuveginn. Bara eins og allt í einu, eins og mér fyndist að við þyrftum nauðsynlega að skipta um umræðuefni (sem var þó alls engin ástæða til). Ég skil ekki hvað mér gekk til, enda væri ég ekki að minnast á þetta hér ef ég botnaði eitthvað í því. Við Hermann og Halli ræddum eitthvað aðeins um hús Thors (sem núna er í eigu afkomanda hans, Björgólfs Thors), og út frá því ræddum við um íslenska tónlistarmenn sem við höfðum séð spila í kjallara hússins fyrir mörgum árum, nokkrum áratugum. Það var því ekkert meira talað um hádegisfundinn og allt það sem á honum var rætt. Hermann lét mig síðan út úr bílnum á horni Borgartúns og Nóatúns; Halli hélt áfram með honum í átt að Laugarnesinu.

10. febrúar 2017

Á blaðsíðu 289 í bók Gests Guðnasonar og Kristínar Ólafsdóttur, ´68 Hugarflug úr viðjum vanans, er mynd af Geirlaugi Magnússyni, skáldi og þýðanda, að stíga grískan dans að loknu Grikklandskvöldi Æskulýðsfylkingarinnar í Kópavogi. Það segir ekki hvenær myndin er tekin, en þetta er einhvern tíma í kringum 1970. Auk Geirlaugs eru á myndinni Gylfi Már Guðbergsson, Magnús Sæmundsson, Páll Halldórsson, Frans A. Gíslason og Ragnar Stefánsson (og einhver einn í viðbót, með hálft andlitið greinanlegt á milli Gylfa Más og Geirlaugs. Svo sést reyndar í bak einnar manneskju til hliðar við Gylfa, sem mér sýnist vera kvenmaður). Eins og segir í myndtextanum stígur Geirlaugur hinn gríska dans í átt að veitingaborðinu; hann kemur úr vinstra horni myndarinnar og dansar sig í átt að hægra horninu, þar sem Páll, Frans og Ragnar standa við borðið, allir glaðhlakkalegir á svip, enda kaffibrúsi á borðinu, sykurkar og nokkrir hvítir bollar. Geirlaugur, sem er í dökkum jakka, líklega flauelsjakka, og svartri skyrtu með bindi, hugsanlega rautt eða blátt (það nær niður á miðjan maga), hann baðar út höndunum, lætur fingurna vísa niður í gólfið, og er dreyminn á svip – það er eins og grísk tónlist hljómi í kaffistofunni, sem ég efast þó um að hafi gert í raun og veru; það eina sem minnir á Grikkland á myndinni (fyrir utan Geirlaug að dansa gríska dansinn) er plakat á veggnum fyrir aftan Gylfa Má, sem á stendur Frihet åt Grekland. Þessi mynd er alveg stórkostleg. Ég hvet alla til að fletta upp á bls. 289 í ´68 Hugarflug úr viðjum vanans, og skoða hana. Auðvitað er svolítið einkennilegt að Geirlaugur sé ekki með sígarettu á henni, hvorki í munninum né höndunum, en ég geri ráð fyrir að hann hafi kveikt sér í einni eftir að hann fékk sér kaffið sem bíður á borðinu – þangað sem hann stígur hin grísku dansspor. Kannski hefur hann verið með pakka af Hellas í tilefni dagsins? Ég giska samt á að í jakkavasa hans sé pakki af Gauloises. Mikið er óþægilegt að geta ekki framkallað hreyfingu í svona ljósmynd, að fá ekki að vita hvað gerist á næsta augnabliki. Ragnar Stefánsson horfir þannig á kaffibrúsann á borðinu að maður ímyndar sér að hann hafi áhyggjur af því að ekki sé nóg kaffi í honum fyrir alla á myndinni, plús auðvitað hina sem eru fyrir utan rammann.

1. febrúar 2017

Fyrir tveimur, þremur árum heyrði ég Víking Heiðar Ólafsson tala um tónlistargagnrýni í útvarpinu. Hann var að gagnrýna íslenska gagnrýni. Meðal þess sem hann benti á, og mér fannst mjög eftirminnilegt, var að sá dómur sem tónskáld og tónlistarmenn fá fyrir tónleika í þeim örfáu miðlum sem sinna gagnrýni – yfirleitt ekki nema einum eða tveimur, þá aðallega Fréttablaðinu og Morgunblaðinu – er oft eina heimildin um tónleika, það eina sem fólk í framtíðinni getur lesið um það sem gerðist á sviðinu. Víkingur tók nokkur dæmi um lítt uppbyggilega gagnrýni, og það vildi svo til að ég kannaðist við einhver þeirra dæma, meðal annars það sem Jónas Sen, gagnrýnandi Fréttablaðsins, sagði um eina tónleika, að hann hefði saknað þess að vera ekki með eyrnatappa með sér, eitthvað á þá leið, ég man það ekki nákvæmlega. (Ég ætti kannski að fletta því upp. Það sem Jónas Sen sagði orðrétt var: „Eyrnatappar hefðu átt að fylgja miðunum á tónleikana …“ Og fyrst ég er búinn að finna þetta á netinu, þá er ekki úr vegi að kippa því með sem Jónas rammaði inn í lokin sem „niðurstöðu“: „Grófur og óskáldlegur söngur gerði manni lífið leitt.“ Auðvitað er ekki rétt af mér að vera að rifja þetta upp, allavega ekki gagnvart tónlistarfólkinu, en mér finnst það réttlætanlegt í því skyni að sýna fram á aðferð Jónasar Sen sem gagnrýnanda. „… gerði manni lífið leitt.“ !!!) Ástæða þess að ég er að tala um þetta núna er nýr dómur Jónasar Sen í Fréttablaðinu í dag, um tónleika sem haldnir voru í Eldborg í Hörpu fyrir nokkrum dögum. Jónas gefur tónleikunum tvær stjörnur af fimm – allt í lagi með það, fyrst verið er að nota stjörnur á annað borð – en það sem mér finnst ekki allt í lagi – og auðvitað er það smekksatriði – er hvaða orð, eða orðbragð, Jónas notar til að „gagnrýna“ það sem fram fór á sviðinu. Ég er að hugsa um þetta út frá því að gagnrýni eigi að vera uppbyggileg – en líklega hugsar Jónas Sen ekki um gagnrýni á þeim nótum. Ég ætla að taka þrjú dæmi úr dómi dagsins: „Að vísu var einhver gáfuleg útskýring í tónleikaskránni, en hún varpaði ekki neinu ljósi á óskapnaðinn sem heyrðist.“ „Útkoman var fúl, en um leið viðeigandi endir á fremur misheppnaðri dagskrá.“ Og síðasta dæmið er hin innrammaða „niðurstaða“ Jónasar: „Ómerkilegir tónleikar þar sem fátt var um innblástur.“ Jesús minn. Óskapnaður, fúl útkoma, ómerkilegir tónleikar …!!! Ef einhver er ómerkilegur, fúll, misheppnaður, en umfram allt alveg laus við að vera gáfulegur, þá held ég að nokkuð ljóst sé hver sá einstaklingur er.

31. janúar 2017 (aukafærsla)

Vegna vandræðanna með Meisam Rafiei, íslenska landsliðsmanninn í Tae Kwondo, sem Dónald Trump vill ekki að komist til Bandaríkjanna til að taka þátt í Tae Kwondo-keppninni sem á að halda í Bandaríkjunum, segir nýskipaður utanríkisráðherra Íslands, sá sem skipaður var af „klaufanum“, nýja forsætisráðherranum á Íslandi, að íslensk stjórnvöld líti málið mjög alvarlegum augum, að þau ætli að ræða við „þar til bæra“ aðila, meðal annars bandaríska sendiráðið á Íslandi. Utanríkisráðherra bendir hins vegar á að á Íslandi sé enginn starfandi sendiherra Bandaríkjanna, eftir að Robert Barber fór af landi brott í kjölfar þess að ný ríkistjórn tók við völdum í Washington. Auðvitað er þetta alvarlegt mál, að Meisam Rafiei komist ekki til Bandaríkjanna til að taka þátt í keppninni – mér dettur ekki einu sinni í hug að grínast með það, jafnvel þótt hér sé „bara“ um að ræða íþróttakeppni, og að ég kannist ekki einu sinni við nafnið á íþróttinni – en það sem mig langaði til að nefna í þessu sambandi er að ég hef beinlínis fylgst með því þegar Robert Barber yfirgaf íbúð sína í Reykjavík. Hann bjó nefnilega við hliðina á mér. Ég fylgdist með því þegar myndirnar á veggjum íbúðarinnar voru teknar niður ein af annarri; þegar slökkt var á lömpunum á gólfinu (standlömpunum) og þeim pakkað niður; þegar slökkt var á sjónvarpinu í stofunni (sem gerðist í miðjum teiknimyndaþætti, sem ég býst við að hafi verið á Cartoon Networks); og þegar sófanum fyrir framan sjónvarpið var rennt í átt að útidyrahurðinni (hugsanlega lyftuhurðinni, því mér skilst að lyfta opnist beint inn í íbúðina). Svona gerast breytingarnar í heiminum: Robert Barber fer heim til sín – til Bandaríkjanna – og Meisam Rafiei er ekki hleypt inn í Bandaríkin til að keppa í Tae Kwondo. Ég sakna Roberts úr nágrenninu, jafnvel þótt ég hafi aldrei hitt hann – mér fannst bara eins og ég nyti góðs af öryggisgæslunni í kringum blokkina hans – og ég er að hugsa um að byrja að æfa Tae Kwondo. Og keppa, þegar ég er orðinn nógu góður. Sem gæti tekið einhvern tíma. En væntanlega verður þá búið að opna Bandaríkin aftur fyrir þeim sem iðka Tae Kwondo. Kannski er Tae Kwondo einhver stórhættuleg íþrótt?

31. janúar 2017

Núna erum við (við sem búum á jörðinni) komin með Bandaríkjaforseta sem rekur ráðherra sína á nóttunni. Og yfirmenn tollgæslu- og innflytjendaeftirlitsins. Sjá frétt í ríkisfjölmiðlinum:

„Donald Trump Bandaríkjaforseti leysti Daniel Ragsdale, starfandi yfirmann tollgæslu- og innflytjendaeftirlits Bandaríkjanna, frá störfum fyrirvaralaust í nótt. Hann var skipaður í embættið af Barack Obama, fyrrum forseta Bandaríkjanna. Uppsögn Ragsdale var tilkynnt tæpri klukkustund eftir að Trump rak Sally Q. Yates, starfandi dómsmálaráðherra.“

Nú er spurning hvort Dónald hafi sofnað fyrst, og legið þannig á ákvörðun sinni, þangað til hann vaknaði í nótt og gekk í málið. Eða hvort hann var vakandi fram á nótt, hafi látið vera að fara að sofa – Dónald Trump er jú bindindismaður á áfengi og tóbak, og eflaust kaffi líka, ég sé það alveg fyrir mér – og hann hafi síðan rekið þessa starfsmenn sína ósofinn, og kannski farið í háttinn eftir það? Sally Yates (sem var að vísu bara starfandi dómsmálaráðherra; hún var ráðin af Barack Obama) þarf að minnsta kosti ekki að vakna til vinnu í fyrramálið, ef hún fór þá að sofa yfirhöfuð. Daniel Ragsdale getur líka slakað á, og velt því fyrir sér í rólegheitum (hugsanlega í svefni, ef hann fór að sofa) hvort hann eigi að vakna. (Núna ætlaði ég, í framhaldi af þessu með Daniel og Sally, að lýsa því yfir að við hin gætum líka öll slakað á, en svo fannst mér það hljóma einhvern veginn of krúttlegt. Þannig að ég sleppi því. Ég veit samt ekki hvað ég á að segja í framhaldi af þessu með Daniel og Sally. Er ég hræddur? Nei, það hljómar líka of krúttlegt. Meira að segja nafnið Dónald hljómar of krúttlegt. Auðvitað gæti ég velt þessu fyrir mér fram eftir degi, en mér liggur á að senda færsluna af stað, því það fer bráðum að birta af degi í Bandaríkjunum – við erum fimm klukkustundum á undan þeim þar, eða fjórum, ég man það ekki alveg – og ég er búinn að vera að tala um „í fyrramálið“, að Sally eða Daniel muni vakna (eða vera enn vakandi) í fyrramálið osfrv. Best að segja ekki meira núna. Ég er að minnsta kosti vaknaður sjálfur – eftir að hafa sofið. Ég svaf á meðan Dónald rak Sally og Daniel.)

15. janúar 2017

RÚSSNESK TÓNLIST

 

„Ég set niður á blaðið fagran hljóm – og allt í einu ryðgar hann,“ sagði Alfred Schnittke.

 

Dimítrí Sjostakóvits var einhverra hluta vegna ekki mjög velviljaður Alfred Schnittke – kannski voru þeir um margt of líkir. Sjostakóvits var öllu vingjarnlegri við Sofiu Gubaidulinu.

 

„Mér finnst að þú eigir að halda áfram á þinni röngu braut,“ sagði hann við hana.

 

(Af því tilefni er hér fiðlukonsert Sofiu, In tempus praesens. Um leið minnir titill verksins mig á að allt í einu er fyrsti mánuður ársins hálfnaður. Sem er svakalegt.)

 

11. janúar 2017

Það er allt að fara að gerast:

 

Í sjávarútvegsmálum:

 

Kannaðir verða kostir þess að í stað ótímabundinnar úthlutunar verði byggt á langtímasamningum og samhliða verði unnið að mati á þeim kostum sem tækir eru, svo sem markaðstengingu, sérstöku afkomutengdu gjaldi eða öðrum leiðum, til að tryggja betur að gjald fyrir aðgang að sameiginlegri auðlind verði í eðlilegu hlutfalli við afrakstur veiðanna.

 

Í landbúnaðarmálum:

 

Endurskoða þarf ráðstöfun innflutningskvóta og greina forsendur fyrir frávikum frá samkeppnislögum fyrir mjólkuriðnaðinn og gera viðeigandi breytingar.

 

Í gjaldmiðlamálum:

 

Forsendur peninga- og gjaldmiðilsstefnu Íslands verða endurmetnar, meðal annars í ljósi breytinga sem orðið hafa á efnahagsmálum þjóðarinnar með stórsókn ferðaþjónustunnar og ört vaxandi gjaldeyrisforða. Ráðherranefnd mun hafa samráð við þingflokka og starfa náið með Seðlabanka Íslands[…]

 

Í Evrópumálum:

 

Komi fram þingmál um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið eru stjórnarflokkarnir sammála um að greiða skuli atkvæði um málið og leiða það til lykta á Alþingi undir lok kjörtímabilsins. Stjórnarflokkarnir kunna að hafa ólíka afstöðu til málsins og virða það hver við annan.

 

Í stjórnarskrármálum:

 

Unnið verður að endurskoðun stjórnarskrár lýðveldisins Íslands á grundvelli þess viðamikla starfs sem átt hefur sér stað undanfarin ár.

 

(Fengið að láni úr Kvennablaðinu, úr grein Viktors Orra Valgarðssonar: http://kvennabladid.is/2017/01/11/malamidlun-ekkert/)

10. janúar 2017

 

„Þetta er auðvitað allt saman tómur þvættingur og fyrirsláttur og ekkert nema pólitík.“ (Bjarni Benediktsson, verðandi forsætisráðherra, í viðtali við Ríkisútvarpið 7. janúar 2017) Með öðrum orðum – og algerlega berum orðum – viðurkennir verðandi forsætisráðherra að hann sé ekki í pólitík. Enda hefur lengi verið ljóst að hann er það ekki. Verðandi fjármálaráðherra nefnir síðan lygi verðandi forsætisráðherra „slaka dómgreind og klúður“. Og verðandi heilbrigðisráðherra hefur ákveðið að endurskoða – og væntanlega taka aftur – orð sín um að forsætisráðherrum sem tengdir eru aflandsfélögum sé ekki stætt í embættinu. Honum finnst það allt í lagi núna. Ég vil fara aftur upp í sveit. Ég var nefnilega uppi í sveit (þótt „uppi í sveit“ finnist mér einkennilegt orðalag. „Úti í sveit“? …„í sveitinni“? … „in the countryside“ … „en el campo“ …). Ég var á Árbakka, á Hvítársíðu, í Reykholtssveit. Og þar gerði mikið veður eina nóttina, og í þykku myrkrinu í kringum húsið tóku að heyrast einhver ókennileg hljóð; og þessi hljóð urðu meiri og meiri, á meðan vitneskjan um hvað þeim ylli var engin – þetta hljómaði eins og einhver þungstígur væri reiður gagnvart pallinum fyrir utan. En svo kom skýringin – að minnsta kosti skýring sem hægt var að ímynda sér að hefði einhver skynsamleg rök. En þótt skýringin hafi komið, varð ekki mikill svefn þessa nótt. Og þess vegna var rænan ekki 100% í gær (eða 90%, 85%, 75%, 60%? … ég skal ekki segja hversu hátt hún mælist almennt). Ég kýs aftur á móti að líta svo á að þessi óhugnanlegu hljóð í Reykholtssveitarnóttinni hafi táknað reiði þeirra kjósenda Bjartrar framtíðar (og jafnvel Viðreisnar líka) sem enn líta svo á að þátttaka í ríkisstjórn eigi að fela í sér pólitík, ekki bara sérhagsmunavörslu. Og að forsætisráðherra landsins sé ekki lygari. Að landsmenn eigi að minnsta kosti að geta haft þá tilfinningu að forsætisráðherra segi stundum satt. En landsmenn eru ekki vanir því. „Landsmenn“? Er maður landsmaður? „Countryman“? Og núna eru landsmenn að fá yfir sig enn einn forsætisráðherra af þeirri sort sem ekki er hægt að reikna með að segi satt. Við (we, the countryfolk of Iceland) erum að fara úr öskunni í eldinn.

ps. í dag er eitt ár frá því David Bowie lést. Næsti kafli ætlar af því tilefni að hafa tóndæmi af youtube:

 

4. janúar 2017

Þeir sem kusu Bjarta framtíð í október síðastliðnum kusu Viðreisn. Og til að Viðreisn komist í ríkisstjórn þarf Sjálfstæðisflokkurinn að vera í forsæti. Eða framsæti. Ég þekki fólk sem kaus Bjarta framtíð. Eina leiðin til að halda Sjálfstæðisflokknum frá völdum virðist hafa verið sú að kjósa Pírata. Þess vegna kaus ég Pírata. Ég myndi kjósa Pírata aftur. Samfylkingaratriðið í áramótaskaupinu er klassískt grín. Mér finnst að Smekkleysa eigi að gefa út lagið. Svo er ekki meira með það. Jólasýningar stóru leikhúsanna halda áfram að fá tvær stjörnur í Fréttablaðinu – mér er sagt að rithöfundur á facebook hafi spurt sjálfan sig (og þar með lesendur facebook) hvers vegna leiklistargagnrýni sé óvægnari en önnur listgagnrýni. Mér dettur í hug að svarið liggi í því – og þá er ég að hugsa um tveggjastjörnusýningar síðustu daga – að höfundar þeirra sýninga eru að semja texta í nafni leikskáldanna sem um ræðir; þeir eru að láta William Shakespeare og Halldór Laxness tjá sig um búsáhaldabyltinguna sem átti sér stað (ef hún átti sér stað) árið 2008 – og stöðu kvenréttinda á Íslandi árið 2016. Ég held ég skilji alveg hvers vegna leiklistargagnrýni síðustu vikna á Íslandi er óvægnari en önnur listgagnrýni.

31. desember 2016

Það er auðvitað mjög fróðlegt að fylgjast með sendingum fólks á milli varðandi sýningu Þjóðleikhússins á Ótelló. Í augnablikinu hentar mér ekki að hafa miklar skoðanir á þessari sýningu, ekki á meðan ég hef ekki séð hana; en ég get ekki annað en verið sammála því sem minnst hefur verið á í einhverjum dómum að vafasamt sé að búa til senu í leikritinu þar sem kvennakór fer að tjá sig um pólitískt ástand á Íslandi. Ef þetta er rétt – að „íslenskt ástand“ sé dregið inn í verk Shakespeares – þá er þetta hluti af þeim viðvarandi plebbisma í leikhúsi samtímans að líta svo á að leikrit þurfi að hafa samfélagslega skírskotun, að það þurfi að „tala inn í samtímann“, og til þess að svo geti orðið, þá sé í lagi að teygja til og aðlaga texta leikskáldanna, jafnvel bæta við hann, eða einfaldlega taka hann í burtu; að leikstjórinn megi gera hvað sem er við upprunalegan texta leikritsins, en samt láta svo líta út fyrir að leikritið sé eftir upprunalegan höfund. Það er erfitt að vera ósammála því að stundum megi „snyrta til“ texta Shakespeares, og jafnvel gera styttingar á leiktextum höfunda á borð við Tsékov; en að bæta inn í texta þessara höfunda finnst mér svakaleg frekja og óvirðing við Shakespeare og Tsékov. Það eru til höfundar – látnir höfundar – sem gáfu þau fyrirmæli á meðan þeir voru lifandi að ekki mætti hrófla við texta þeirra. Þeirra á meðal eru Beckett og Pinter. Og hafi menn gefið svona fyrirmæli, þá á að hlýða þeim. Enda er aldrei ástæða til að stytta texta höfunda eins og Becketts og Pinters. Og þaðan af síður að gera eitthvað við hann, annað en að leika hann (og þýða, þegar þess er þörf) eins vel og hægt er. Í sýningu Þjóðleikhússins á Heimkomu Pinters á síðasta ári var ekki aðeins klippt af textanum, heldur einnig bætt við hann; það var hent inn einhverjum setningum, bara af því að leikstjóranum, eða dramatúrginum, datt það í hug. Mér finnst svo hræðilegt að hugsa til þess sem þarna var gert að ég fæ mig ekki til að hugsa um þetta meira núna, því núna (bara alveg núna) er síðasti dagur ársins (ég þarf að dusta rykið af skúffunni í geislaspilaranum, og ná í plötuna sem ég ætla að spila í kvöld – eitthvað amerískt/írskt), og mann skal vera glaður. Mig langar samt til að hafa nokkur orð um þetta í viðbót, þetta með frekju íslensks leikhúsfólks gagnvart útlendum höfundum, og þá sérstaklega í samhengi við uppsetningu á leikriti Pinters, No man´s land, sem ég sá fyrr í mánuðinum í London; en þetta (eins og flest sem ég brydda upp á) verður að bíða betri tíma. Næsta árs. Sem ég vona að verði betri tími. Næsti kafli verður alltaf að vera betri en sá á undan. En til að slútta þessu núna get ég ekki verið þekktur fyrir annað (því ég hefi fengið áskoranir þess efnis) en að birta myndina af páfanum og grísnum. „Páfinn og grísinn“. Þetta er eins og heiti á sögu í Ævintýrum Æskunnar. Eitthvað klassískt. Enda er myndin af páfanum og grísnum orðin háklassísk. Hér er hún (og gleðilegt ár, kæru landsmenn í vefheimum):

30. desember 2016 (aukafærsla)

Nú, þegar búið er að velja popplag ársins, er ekki úr vegi að velja snörpustu fjölmiðlaorð ársins. Það vill svo til að þau voru látin falla í dag, á næstsíðasta degi þessa einkennilega árs, þannig að litlu munaði að þau næðu ekki inn sem kandidat fyrir snörpustu orð ársins; þau voru sögð í tilefni þess að fyrrverandi forsætisráðherra var kosinn Maður ársins á Útvarpi Sögu (Radio Saga – ef einhver enskumælandi er að lesa):

„Hann hefur sýnt og sannað að hann vill þjóð sinni vel og vék til hliðar úr stóli forsætisráðherra til þess að skapa frið í þjóðfélaginu.“

Svo má alveg hafa snörpustu orð nr. 2, en þau komu einmitt í beinu framhaldi af nr. 1, af sama tilefni: Maður ársins á Útvarpi Sögu:

„Sigmundur Davíð varð fyrir aðför að hálfu ríkisútvarps allra landsmanna og í raun var það aðför að stjórnkerfi landsins.“

Ég er allt að því stoltur yfir að búa í nágrenni höfuðstöðva Útvarps Sögu. Ég sé skiltið þeirra af svölunum. Gleðilegt ár, Útvarp Saga. Takk fyrir að vera þið. Njótið dagsins. Og Sigmundur Davíð – takk fyrir að vera þú. Og njóttu dagsins.

30. desember 2016

Nú finnst mér ég allt í einu þurfa að velja eitthvað „ársins“. Nú þegar einn dagur er í gamlársdag. Ég á við „besta-eitthvað-ársins“. Þó ekki væri nema til að gefa bróður mínum í afmælisgjöf. Því hann er auðvitað besti bróðir minn. Enda líka sá eini. Ég hafði hugsað mér að skrifa svolítinn pistil um menningarsíðu Fréttablaðsins í gær, þar sem fjallað var um Óþelló-sýningu Þjóðleikhússins og sakamálasöguna Verjandann – mér fannst eins og á þeirri síðu væri Íslensk menning samtímans samankomin í heild sinni: leikhús „inn í samtímann“ og spennusögur „að erlendri fyrirmynd“ – en eins og svo oft áður, þá verður sá pistill að bíða aðeins (og nú veit ég að einhver hugsar: Hver heldur maðurinn að sé að bíða eftir þeim pistli?). Ég hefi ákveðið að velja popplag ársins. Ekki skúrk ársins. Og ekki Sigmund Davíð Gunnlaugsson ársins. Ég ætla að vera á uppbyggilegum nótum: popplag ársins verður sem sagt valið hér í Næsta kafla. Á þessu ári hafa dáið nokkrir tónlistarmenn – kannski ekki rétt að kalla þá alla poppara (án þess að ég hugsi eitthvað niðrandi um það orð, þvert á móti): Leonard Cohen, Prince, George Michael, Leon Russell, Merle Haggard, Phife Dawg (Tribe Called Quest), Maurice White (Earth, Wind and Fire), Paul Kantner (Jefferson Airplane) – ég er eflaust að gleyma einhverjum nöfnum – og síðast en ekki síst þrír popparar sem unglingurinn ég hlustaði hvað mest á þegar unglingurinn ég var unglingur (þótt tveir þessara tónlistarmanna, þeir tveir fyrstnefndu, hafi mjög fljótlega, eða á ofanverðum unglingsaldrinum, verið kippt út af mínum persónulega vinsældarlista og ekki sést þar aftur): Glenn Frey (The Eagles) og Greg Lake (Emerson, Lake & Palmer). Sá þriðji er auðvitað David Bowie. Ekki það að Glenn Frey og Greg Lake séu ekki fínir tónlistarmenn; maður gat bara ekki lengur verið þekktur fyrir að halda upp á þá. Og getur í raun ekki enn – svona er maður svakalega hégómlegur. Og spéhræddur. (Það er samt eitt lag með ELP sem ég rifja stundum upp, án þess þó að hlusta á það; og nokkur lög með The Eagles sem ég slekk ekki á, gerist það að þau byrji allt í einu að hljóma úr útvarpstækinu.) En ókei, þetta er orðinn alveg nógu langur formáli að lagi ársins. Það þarf heldur engan heilaskurðlækni eða geimvísindamann til að finna út hvaða tónlistarmaður á lag ársins að mati Næsta kafla. Það er sem sagt ekki Glenn Frey eða Greg Lake, heldur David Bowie. Lagið kemur samt ekki af plötunni sem hann gaf út tveimur dögum áður en hann dó, í janúar, heldur af plötunni með lögunum úr Lazarus-söngleiknum, þeirri sem kom út í október. Þær plötur voru reyndar tvær: ein með lögunum úr söngleiknum, mestanpart sungnum af leikurunum, en samt líka David Bowie, og síðan önnur með fjórum lögum með David Bowie: Lazarus (af Blackstar) og þremur öðrum sem hann tók upp samhliða Blackstar-lögunum. Þau lög heita No Plan, Killing a Little Time, og When I Met You. Og lag ársins er … No Plan. Þá er það komið á hreint. Næsti kafli hefur valið lagið No Plan sem popplag ársins. Hér mun það þó ekki hljóma í útgáfu Davids Bowie sjálfs (hún er ekki tiltæk á youtube, fólk verður að kaupa plötuna – sem ég mæli með: auðvitað á fólk að kaupa plötuna), heldur í hinni „Verzlunarskólalegu“ útgáfu úr Lazarus-söngleiknum. Útgáfa höfundarins á þessu lagi finnst mér absólút með því besta sem hann gerði – afsakið hátíðleikann – en þessi útgáfa hér, með söngkonunni Sophia Anne Caruso, er líka fín; það er eitthvað mjög krúttlegt við þennan yfirdrifna og nánast naívíska söng, sem, eins og fyrr segir, minnir svolítið á eitthvað sem ég ímynda mér að hljómi í söngleikjunum sem Verzlunarskóli Íslands setur upp árlega. En hey (svo ég vitni í fræga bíómynd, um aðra popptónlistarmenn), let´s boogie! Hér er lagið:

28. desember (held ég) 2016

Eftir á (að minnsta kosti) er myndáhorf gærkvöldsins einhver mest viðeigandi leiðin til að koma út úr jólunum, og ekki síður var valið á myndinni í harmóníu við veðrið sem herjað hefur gegn gluggunum hér á sjöundu hæð í Tungltúni síðustu daga (og gerir enn). Ég horfði á Tórínóhross Béla Tarr – aftur. Sú mynd gerist á sex dögum (sem er kannski mesta kómíkin við hana, því hvíldardaginn vantar); og fyrstu fjóra dagana hvín vindurinn án afláts, ekki bara fyrir utan húsræksni feðginanna, bóndans og dótturinnar, heldur líka innan í óþéttum híbýlunum, og auðvitað líka í hesthúsinu, þar sem viljalaus og lífsþreyttur jálkurinn bíður eftir að draga vagn þeirra í burtu – sem hann fæst síðan ekki til að gera. Þetta er sannarlega áhrifamikil mynd; ein af þeim myndum sem maður spyr sig stöðugt í gegnum áhorfið hvort sé innantómt drasl eða eintóm snilld. Drasl er hún ekki – ég veit ekki af hverju ég læt mér detta í hug slíkt orð. Kannski vegna þess að myndin fær mann stundum til þess að æpa upp yfir sig (hið innra) og spyrja sig hvers vegna í ósköpunum maður láti draga sig í gegnum 146 mínútur hennar. En af hverju datt mér í hug að nefna Tórínóhrossið „viðeigandi leið“ til að fara út út jólunum? (Nú hugsar eflaust einhver: En jólin eru ekki búin; þau eru búin 6. janúar. Í mínum augum – og huga – eru jólin búin kl. 21.45, 26. desember, um það leyti sem jólaboði móður minnar lýkur. Ég hefði því með réttu átt að setja Tórínóhrossið í afspilunartækið kl. 21. 57 í fyrradag, þegar við komum heim úr boðinu hennar mömmu.) En af hverju „viðeigandi leið“? Mér finnst hún eiga mjög vel við á þessum tímapunkti, vegna þess að neysla matar og drykkjar hjá þeim feðginum er á fullkomnu undirstöðustigi (andstætt því sem svo margir kvarta yfir í tengslum við jólin; að allt of mikill matur og drykkur íþyngi þeim yfir hátíðina). Þessi þáttur Tórínóhrossins, neysla matar og drykkjar, er ef til vill mikilvægasta „spurning“ myndarinnar: hringrásin sem persónurnar ferðast eftir. Á kvöldin borða þau fegðin soðna, sjóðheita kartöflu, sem þau strá salti yfir – að vísu borða þau alltaf mjög lítið af kartöflunni; mestur hluti hennar fer í ruslið – og á morgnana fá þau sér staup af palinku (sem er ávaxtabrandí – ég fékk svoleiðis flösku í fimmtugsafmælisgjöf frá Stefáni Jónssyni – mjög góður drykkur); faðirinn fær sér alltaf tvö staup, og fimmta daginn fær hann sér aukasopa beint úr flöskunni. Þetta er þeirra daglega matar- og drykkjaræði. Í einni af eftirminnilegustu senum myndarinnar kemur nágranni í heimsókn (annars ekki mikið um heimsóknir eða annað fólk í myndinni) til að kaupa af þeim flösku af palinku. Þetta er ekki í eina skiptið í myndum Béla Tarr þar sem fólk leggur á sig langa leið til að ná sér í ávaxtabrandí; en í þessari senu finnst mér kristallast það sem einna helst heillar mig í myndum leikstjórans: það hvernig hlutir eru færðir til, og hversu mikil alúð er lögð í að sýna þá færslu. Þetta á vitaskuld ekki síður við um fólk og dýr. Ég stenst ekki þá freistingu að láta senuna fylgja (fyrst hún er tiltæk á youtube) – það er á 1.30 til 1.47 sem dóttirin kemur með brandíflöskuna, og setur hana á borðhluta föðurins, sem aftur rennir henni í átt að nágrannanum, sem síðan kemur henni lengra í burtu frá föðurnum, eins og til að eigna sér hana:

Einræða nágrannans er ekki síður einkennandi element í myndum Béla Tarr. Þótt stundum bjóði hann upp á yndislega kómísk samtöl, ekki síst í myndinni Satanstangó, þá eru einræður persónanna algengari – heimspekilegar yfirlýsingar sem oftar en ekki virka fremur „sljóbeittar“, enda oft mikið af palinku í blóði þeirra sem þær flytja. Það er líka skemmtilegt, í þessu broti með föðurnum og nágrannanum, hvernig sá sem hlustar (eða hlustar ekki) bandar einræðunni frá sér sem einskisverðu bulli. En hvernig samskipti persóna í myndum Béla Tarr eru dregin upp er kannski ekki svo ólíkt því hvernig áðurnefnd færsla hlutanna er sýnd. Mín upplifun er sú að í þessu sé „merking“ myndanna falin; það er þetta sem heillar mig mest við verk Béla Tarr, og fær mig til að horfa á þau aftur. Auðvitað finnst manni miður að hann ætli sér ekki að gera fleiri myndir, en um leið er það aðdáunarvert – ef rétt er (kannski nennir hann einfaldlega ekki að búa til fleiri myndir) – að honum finnist hann ekki þurfa að hafa þær fleiri; að hann sé búinn að segja það sem hann ætlaði sér að segja. Eflaust hafði ég í huga að slútta þessari eftirjólafærslu með einhvers konar útleggingu á því síðastnefnda, að listamaður líti svo á að hann hafi ekki neitt fleira að segja; en það verður að bíða betri tíma – hún hræðir mig alltaf, þessi tilhugsun.

24. desember 2016

Næsti kafli óskar lesendum sínum gleðilegra jóla! (Ég ætla að bíða með gott nýtt ár – það verður í næstu viku.) Í 105 hefur Rameau verið hirðtónskáldið fyrir þessi jól. Hann verður það líka í Næsta kafla – í vefheimum (kann ekki svæðisnúmerið þar).

22. desember 2016 (aukafærsla)

Nokkur orð í viðbót um Brian Eno. Á nýjustu plötu sinni, The Ship, gerir hann eigin útgáfu af hinu undursamlega lagi Velvet Underground, I´m set free. Auðvitað ber manni að lýsa því yfir að þessi útgáfa Enos jafnist ekki á við þá upprunalegu, með Lou Reed og félögum, en mér finnst hún virkilega fín; hún er eiginlega alveg frábær. I saw my head laughing / Rolling on the ground. Hér er Eno (og síðan Velvet Underground og texti Lous í framhaldi):

 

I’ve been set free and I’ve been bound

To the memories of yesterday’s clouds

I’ve been set free and I’ve been bound

 

And now I’m set free

I’m set free

I’m set free to find a new illusion

 

I’ve been blinded but

You I can see

What in the world has happened to me

The prince of stories who walk right by me

 

And now I’m set free

I’m set free

I’m set free to find a new illusion

 

I’ve been set free and I’ve been bound

Let me tell you people

What I found

I saw my head laughing

Rolling on the ground

 

And now I’m set free

I’m set free

I’m set free to find a new illusion

22. desember 2016

Af öllum þeim lúxusvandamálum sem hrjá mann þessa dagana er eitt sýnu verst: ég hef ekki getað hlustað á Bob Dylan síðan hann fékk nóbelsverðlaunin. Þetta vandamál er of djúpstætt til að ég treysti mér til að reyna að útskýra. En til allrar hamingju er til önnur tónlist en Bob Dylan. Sibelius hefur reynst betri en enginn, auk þess sem upprifjun á poppplötum Brians Eno frá miðjum áttunda áratugnum hefur verið góð. Before and after science sérstaklega. Svo eignaðist ég nýju plötuna með Tribe Called Quest, þá fyrstu sem þeir gefa út í átján ár, og hún nær ekki einungis að heilla mig, heldur er tíu ára einstaklingur á heimilinu sem er „hokked“. Getur hugsast að ég sé kominn í einhvern jóla- eða áramótagír – að vera að rifja svona upp einhverja neyslu á árinu? Ég ætti auðvitað frekar að tala um Sýrland, Berlín, Dónald – sem er auðvitað líka frekar mikið „áramóta“ – og þann óhug sem leitar á mann við tilhugsunina um að Björt framtíð muni leiða Sjálfstæðisflokkinn til valda; en nei, ég hefi tekið þann pólinn í hæðina að ræða tónlistarneyslu mína síðustu vikurnar. Ég ætti líka að segja frá minni gleðilegustu leikhúsupplifun (ævinnar), þegar ég sá No man´s land eftir Pinter í London fyrr í desember; en það gerist síðar. Ég verð nefnilega líka svo ergilegur þegar ég hugsa um þá reynslu, því hún rifjaði svo harkalega upp fyrir mér hina skelfilegu uppfærslu Þjóðleikhússins á Heimkomu Pinters á síðasta ári. Ég ætla að geyma mér að verða meira ergilegur yfir því þangað til á næsta ári, eða kannski bara fram yfir jól. En núna, þegar langþráður snjórinn er sestur á svalagólfið fyrir utan gluggann, og tréstyttan af Cervantes og bandaríski jólabangsinn horfa á mig af vinstra horni skrifborðsins, verð ég að setja einn popp-Eno á fóninn. Backwater (ef ég finn það lag á youtube):