20. ágúst 2017

Nú líður mér svolítið eins og ég sé að skrifa í dagbók (moi – nýbúinn að lýsa því yfir að þessi bloggsíða sé ekki dagbók), en svo bar við að íbúar fjármálahverfisins í 105 lögðu leið sína í nýopnaða Mathöll á Hlemmi í gær. Við fórum í okkar fínasta púss, enda Menningarnótt í borginni (eini dagur ársins sem gengur undir nafninu Nótt), og við gengum sem leið lá niður á Hlemm. (Gott ef ég tók ekki svarta innkaupapokann minn með, ef svo færi að við keyptum eitthvað í Mathöllinni – ég hafði séð fyrir mér fullan poka af fersku grænmeti, og kannski nýveiddan hnakka af þorski líka.) Nú, svo er ekki meira með það: við gengum inn í Mathöllina, og höfðum ekki verið þar nema hálfa mínútu eða svo, þá hittum við fólk sem við þekktum. Eftir að hafa spjallað við fólkið (meðal annars um Mathöllina) hittum við fleira fólk sem við þekktum, og eftir að hafa spjallað við það fólk (ekki þó um Mathöllina – í þetta sinn var umræðuefnið bækur og bókaútgáfa), hélt áfram að dúkka upp fólk sem við þekktum – það varð eiginlega ekkert lát á þessu; við höfðum ekki nokkurt næði til að virða fyrir okkur innviði Mathallarinnar. Ég nefndi áðan að við hefðum rætt um Mathöllina við fólkið sem við hittum fyrst eftir að við komum inn; en líklega er það ekki alveg rétt, því við höfðum í raun ekki myndað okkur neina skoðun á því sem fyrir augu bar (auk þess sem við höfðum hvorki haft tíma né næði til að virða það fyrir okkur). Það vildi síðan svo til að síðustu manneskjurnar sem við töluðum við í þessari heimsókn okkar í Mathöllina voru á leið út úr Höllinni; og einhvern veginn atvikaðist það svo að við urðum þeim samferða út um dyrnar, og vorum allt í einu komin niður að Snorrabraut þegar við gerðum okkur grein fyrir að Mathöllin væri að baki, að þeirri heimsókn væri lokið. Svo héldum við áfram niður Laugaveginn, þar sem við sinntum einu litlu erindi, áður en við snerum aftur, í þetta sinn norður eftir Snorrabrautinni, og framhjá Lögreglustöðinni og Kínverska sendiráðinu. (Gaman að geta þess að við sáum einmitt lögreglustjórann í Reykjavík inni í Mathöllinni; hún var þar í fylgd annarra lögreglumanna, væntanlega að ganga úr skugga um að allt gengi vel fyrir sig. Og rétt að geta þess líka – fyrst ég nefndi Kínverska sendiráðið – að við sáum enga Kínamenn í Mathöllinni.) En eftir á að hyggja – og þrátt fyrir að við næðum ekki að horfa mikið í kringum okkur í Mathöllinni – vaknaði sú spurning í hugum okkar hvort Mathöllin væri rétta nafnið yfir þá starfsemi sem nú hafði verið ýtt úr vör í gamla strætóhúsinu við Hlemm. Svarti innkaupapokinn minn hefði ekki komið að miklum notum þar inni, jafnvel þótt við hefðum haft allan tímann í heiminum til að skoða okkur um og versla. Jú, þarna voru hinir og þessir veitingastaðir, og ísbúð og vínbar (og salernisaðstaða fyrir túristana), en ég varð ekki var við að matur væri seldur, nema þá í formi eldaðra rétta og smurbrauðs. Ekkert grænmeti. Enginn nýveiddur þorskhnakki. Bara kælt hvítvín, danskt smurbrauð af fínni gerðinni, og bjór úr glansandi nýjum dælum. Það vantaði bara þægilega tónlist, til dæmis „djass af þeirri gerðinni sem ljúft er að hafa á fóninum yfir kvöldmatnum“. Ég veit að ég var rétt í þessu að segja frá því að við hefðum gengið niður Snorrabrautina, og þaðan framhjá Lögreglustöðinni og Kínverska sendiráðinu, en það er ekki rétt: ég sagði það bara til að geta komið hér að lögreglustjóranum í Reykjavík (sem þó er alveg satt og rétt að við sáum í Mathöllinni) og Kínverska sendiráðinu (ég er með Kínverska sendiráðið á heilanum, það játast hér með). Sannleikurinn er sá að við gengum frá Laugaveginum upp í Skipholt, því í Skipholti er Bónusverslun, og þar er einmitt selt grænmeti (að vísu ekki nýveiddur þorskhnakki). En talandi um Bónus og grænmetið þar, þá hitti ég manneskju á föstudaginn sem sagði mér svolítið um grænmetið í Bónusbúðunum. Þessi manneskja þekkir aðra manneskju, og síðarnefnda manneskjan þekkir Englending sem vinnur við að selja grænmeti til annarra landa. Englendingurinn sagði síðarnefndu manneskjunni frá því að hann seldi íslenskum svínaframleiðanda grænmeti (fóður handa svínunum); þetta fyrirtæki væri með bleikt svín í lógóinu sínu … Það kom í ljós að hinn íslenski viðskiptavinur Englendingsins var Bónus, og að grænmetið sem Bónus keypti af honum var (í skilningi Englendingsins) dýrafóður. Þannig að við, íbúarnir í fjármálahverfinu, fórum í Bónus á Menningarnótt (eftir að hafa verið í Mathöllinni), til að kaupa grænmeti ætlað svínum, vegna þess að í Mathöllinni var ekki selt grænmeti, eins og við höfðum látið okkur detta í hug að væri gert, áður en við fórum þangað. En varð okkur meint af svínafóðrinu? Nei. Næstum sólarhringur er liðinn frá því við neyttum þess, og ekkert bendir til annars en að grænmetið í Bónus nýtist í manneldi líka. (Og hvað segir það okkur – um okkur sjálf?) En hefði ég ekki þegar verið búinn að kaupa mér bjór í Vínbúðinni fyrr um daginn (til að hafa á Menningarnótt – fyrir gesti, það er að segja), þá hefði ég getað fengið svoleiðis í Mathöllinni – þar flaut bjórinn út um allt; þar var meira að segja lykt af humlum í loftinu; ég fann það á meðan ég talaði við allt fólkið sem við hittum.

16. ágúst 2017

40 ár síðan Elvis dó. Og sirka jafn langt síðan David Bowie gaf út „Heroes“. Og 40 ár sömuleiðis liðin frá pönksumrinu í London. Fyrst þetta er orðin ein allsherjar tónlistarfærsla, þá er ekki úr vegi að rifja upp nokkur orð úr jazzgagnrýni Fréttablaðsins frá því í morgun: „Ef finna má að einhverju er það helst skortur á ljóðrænu. Lítið var um djass af þeirri gerðinni sem ljúft er að hafa á fóninum yfir kvöldmatnum.“ Ég hafði verið að hugsa um að láta fylgja þessari færslu tóndæmi frá Elvis eða Sex Pistols, en nú finnst mér einhvern veginn meira við hæfi að velja eitthvað sem tengist upprifjun minni á jazzgagnrýni morgunsins í Fréttablaðinu (fyrst sú upprifjun kom á eftir spjallinu um Elvis og pönksumarið 1977), eitthvað sem gæti líka nýst sem tónlist til að láta fylgja kvöldverði dagsins. Mér datt fyrst í hug John Zorn, en ákvað síðan að hafa það Albert Ayler:

15. ágúst 2017

Á dauða mínum átti ég von (og á enn) – en ekki því að við Hjörleifur Guttormsson yrðum sammála um nokkurn hlut. En nú hefur það gerst; ég las um það í Fréttablaðinu í morgun. Það vill nefnilega svo til að hið skelfilega fyrirbæri, sjómannsmyndin á vegg Sjávarútvegshússins, er horfið af veggnum, og ekki nóg með það: Hjörleifur Guttormsson, sem býr við Vatnsstíginn, rétt hjá Sjávarútvegshúsinu, fagnar því að sjómaðurinn hefur verið málaður af veggnum. Það segir í frétt blaðsins að Hjörleifur hafi verið hávær andstæðingur sjómannsins. Ég hef sjálfur verið þögull andstæðingur sjómannsins (hingað til); ég hef blótað í hljóði í hvert sinn sem sjómaðurinn á veggnum hefur lent í sjónlínu minni, rétt eins og ég hef blótað (og stundum upphátt) þegar ég horfi á myndirnar á húsaveggjunum í Vesturbænum, t.d. við Seljaveg. Þetta er alger hörmung. Þetta er versta tegund af kitsi. Ekki það að myndirnar séu ljótar í sjálfu sér, þær eru alls ekki illa gerðar (og hugurinn á bakvið þær eflaust ekki vondur heldur) en „drengurinn með tárin“ á ekki heima þar sem ekki verður hjá því komist að taka eftir honum – hann á auðvitað helst heima einhvers staðar bakvið hurð. Gott hjá þér, Hjörleifur. Kannski hefur Hjörleifur sjálfur fyrirskipað að myndin af sjómanninum yrði máluð burt, því enginn vill kannast við að hafa gert það. Ef svo er, þá endurtek ég: Gott hjá þér, Hjörleifur, maður á að taka málin í sínar hendur, ef enginn annar nennir að standa í því. Einu sinni vann ég í fiski á Neskaupstað. Það var árið 1981, og þá var Hjörleifur Guttormsson iðnaðarráðherra. Ég man eftir því einn daginn þegar hann kom akandi á gljáfægðum Mercedes Benz (væntanlega í aftursætinu) inn á bryggjusvæðið fyrir framan frystihúsið. Svo steig hann út úr bílnum. Og við fiskvinnslufólkið horfðum á hann. Þarna var hann á sínum heimavelli, í Litlu-Moskvu. Gott ef einn starfsmaðurinn í frystihúsinu var ekki kallaður Stalín (sá sem fór alltaf á klósettið kl. tólf á hádegi – alltaf á slaginu). En á Neskaupstað 1981 var engin mynd af sjómanni máluð á fimm hæða háan húsvegg. Þar var heldur ekki mikið um fimm hæða hús. Og þess vegna gat Hjörleifur horft í kringum sig án þess að láta eitthvað svoleiðis fara í taugarnar á sér. Og við í frystihúsinu gátum fylgst með Hjörleifi stíga úr Benzinum, án þess að eitthvað í umhverfinu færi í taugarnar á honum, iðnaðarráðherranum úr Alþýðubandalaginu. En kannski fór eitthvað í taugarnar á honum, eitthvað sem hann sá þegar hann steig út úr bílnum. Kannski við, starfsmennirnir í frystihúsinu? Það var þó ekki að sjá að honum mislíkaði nokkuð þegar hann steig út úr bílnum. Ég man einmitt að okkur fannst reisn yfir honum, og bara sú staðreynd að við sæjum hann í eigin persónu stíga út úr ráðherrabílnum setti aukalit á daginn, og lyfti okkur upp. Ég held meira að segja að ég hafi sagt frá þessu í dagbókinni minni sem ég hélt á þessum tíma. En nú hef ég sagt frá þessu með Hjörleif og sjómannsmyndina hér í Næsta kafla, þótt Næsti kafli sé langt frá því að geta kallast dagbók. Og ég gleðst yfir því að við Hjörleifur erum sammála um að minnsta kosti eitt í lífinu: að svona myndir á húsveggjum borgarinnar, eins og af sjómanninum, eigi frekar heima bakvið hurð (t.d. úti á landi).

4. ágúst 2017

Í fyrsta ljóði bókar sem á að koma út í haust, Öfugsnáða (ég læt þetta hljóma eins og ég hafi ekki minnst á þennan bókartitil áður), þar lýsi ég trillu sem siglir á Rauðarárvíkinni, í átt að Sólfari Jóns Gunnars Árnasonar við Sæbrautina. Þessi trilla, og sigling hennar, er ekki eitthvað sem ég fann upp á sjálfur; ég sá hana fyrr í sumar; hún kom siglandi í átt frá Laugarnesinu, og hægði síðan ferðina þegar hún nálgaðist Sólfarið, eins og til að leyfa túristunum sem þar stóðu að mynda sig með símunum sínum. Það fyrsta sem mér datt í hug þegar ég virti þetta fyrir mér voru simpansarnir í dýragörðum stórborganna, þeir sem stilla sér upp við rimlana eða glerið, og gretta sig framan í fólkið sem hefur borgað sig inn í garðinn. Líklega mjög einkennilegt að fá þá mynd í hausinn við að horfa á veðurbarna trillu á kuldalegum haffleti. Mér datt líka í hug ljóð Rilkes um hlébarðann (eða Lébarðann, eins og Helgi Hálfdanarson hefur það). Þriðja hugdettan var síðan sú að festa þessa mynd af trillunni og túristunum í ljóð – að nýta þetta photo opportunity á annan hátt en að smella af, enda var ég ekki með myndavél á mér. Þannig að ég sagði frá þessu í ljóði. („So I wrote a book about it …“ eins og David Toop orðaði það í fyrirlestri sínum á Orðinu tónlist í Tjarnarbíói í kringum árið 2000.) En svo gerist það, að í gær, þegar ég hjólaði eftir Sæbrautinni í átt að miðbænum, tók ég eftir að sama trilla, sú sem ég hafði fest í ljóðinu, var á sama róli og fyrr í sumar, á nákvæmlega sama stað og hún er í ljóðinu. Hún hægði ferðina þegar hún nálgaðist Sólfarið, og dólaði sér síðan letilega fyrir framan túristana með myndavélasímana. Ég vissi ekki hvað mér átti að finnast um þetta. Allt sem gerist oftar en einu sinni á auðvitað minna erindi í ljóð en það sem gerist bara einu sinni; en svo ákvað ég með sjálfum mér að þetta væri staðfesting á því að ljóðið segði satt og rétt frá, að líkingin við simpansana í búrunum ætti rétt á sér. Skrítið orðalag, að líking „eigi rétt á sér“ … Núna er ég á einhverjum villigötum. Og þá er líka best að setja punkt. Færsla dagsins í dag átti upphaflega að fjalla um forsætisráðherra Íslands, en skynsemin varð reiðinni yfirsterkari, og þess vegna fór ég að hugsa um simpansa og lébarða. Og núna er allt í einu komin verzlunarmannahelgi.

3. ágúst 2017

Fyrir ekki svo löngu pikkaði ég inn ljóð Harrys Martinson, Sæsímaskip, og setti hér á heimasíðuna, og lét fylgja þá yfirlýsingu að þetta ljóð hefði á sínum tíma gert mig að sósíalista; það hafi síðan nýlega aftur gert mig að sósíalista, eftir að ég hætti að telja mig vera slíkan. Sé það rétt að ég sé orðinn sósíalisti aftur, þá er auðvitað líklegast að ég sé einhvers konar búbblusósíalisti, vel að merkja ekki kampavínssósíalisti (ég tími ekki að blæða í svoleiðis fínerí), heldur búbblusósíalisti – það er hægt að fá ágætis freyðivín fyrir minna en tvö þúsund krónur. En hvað sem því líður, þá langar mig núna, 3. ágúst, að pikka inn aðra þýðingu Jóns úr Vör á ljóði eftir Harry Martinson. Það ljóð er mér álíka minnisstætt og Sæsímaskip, enda eiga þessi tvö ljóð ýmislegt sameiginlegt (annað en að vera fín ljóðlist, og fallega þýdd af Jóni úr Vör). Ef ég væri ekki hættur að borða kjöt sé ég alveg fyrir mér að ég myndi fá mér búbblur með káetusúpunni sem kemur fyrir í ljóðinu hér á eftir, fyrst hún bragðast ekki betur en hún gerir. Ég sé reyndar líka fyrir mér að væri ég sveittur og sótugur, eins og sjómennirnir úti fyrir Koddhöfða, léti ég mig hafa það að slafra í mig kjötsúpunni, jafnvel þótt engar búbblur væru í boði.

 

SJÓFUGLAR

eftir Harry Martinson

 

Hugsanir okkar eru sjófuglar –

alltaf á flótta.

Á meðan við spænum kjötsúpu

í káetunni okkar úti fyrir Koddhöfða

dritar gamli vinurinn okkar sjófuglinn

á skalla Rokkalklettsins –

hins aldna vegprests í hafinu,

eða dottar eins og syfjaður lundi

með nýþvegið skyrtubrjóst

niðri við Ross-sundin,

ef hann þá ekki kurrar eins og vegmóð dúfa

í eyra Karenar, hennar Karenar minnar elskulegrar

í borgarstjóraeldhúsinu í Kjerneminde.

 

Hugsanir okkar eru sjófuglar

og ætíð fljúga þær frá okkur;

og við sitjum í káetunni hjá Koddhöfða,

sveittir og sótugir – og kjötsúpan –

ja, ef satt skal segja, þá gæti hún verið betri.

2. ágúst 2017

Þegar ég horfi af svölunum mínum (t.d. þegar ég ákveð að nú sé tími til að anda að sér hreinna lofti en því sem leikur um skrifstofuna), þá lít ég stundum í áttina til Hallgrímskirkju. Og hugsa um það sem gerist þar innandyra. Eða hugsa ekki neitt. En nú er svo komið að verið er að byggja íbúðablokk við Skúlagötuna, sunnanmegin við Fosshótelið í Þórunnartúni (stærsta hótel á landinu), og sú blokk á að vera tólf hæðir, samkvæmt upplýsingaskilti á girðingunni sem lokar af byggingarsvæðinu. Mér sýnist á öllu (meðal annars af því að bera saman þær hæðir sem þegar hafa risið í nýju byggingunni, og hæð Fosshótelsins, sem er, að mig minnir, sextán eða sautján hæðir, kannski átján) að nýja blokkin í Skúlagötunni muni á endanum taka af mér útsýnið yfir að Hallgrímskirkju. Hugsanlega mun þó spíran á henni – og krossinn ofan á – gægjast upp yfir tólftu hæðina. Það verður kannski til þess að þegar ég fer út á svalir (til að anda að mér hreina loftinu) hugsi ég frekar um hvað mögulega sé að gerast innandyra í nýju tólf hæða blokkinni í Skúlagötunni, en inni í Hallgrímskirkju. Kannski held ég bara áfram að hugsa ekki neitt. En þegar ég nefndi „tólf hæðir“ í upphafi þessarar færslu núna rétt áðan, þá grunaði mig að ég myndi freistast til að birta ljóð í lok færslunnar. Ég eiginlega vissi það. Hin raunverulega ástæða þess að ég nefndi Hallgrímskirkju og hálfu blokkina við Skúlagötuna (sem þeir segja að verði fullkláruð á næsta ári) er sú að mig langaði til að hafa lítið ljóð í færslunni. Færslan átti í upphafi bara að vera ljóð. Svo bættist hitt við, eins og í framhjáhlaupi. Ljóðið er úr bók sem kallast Fjórar línur og titill.

ÞRETTÁNDA HÆÐIN

 

Þegar ég fékk að vita að þeir ættu ekki herbergi

nema á tólftu og fjórtándu hæð,

spurði ég hvort þá þrettándu vantaði.

Nei, hótelið var ekki hærra en þetta.

23. júlí 2017 (aukafærsla)

Sem betur fer er ég þeirrar gerðar að geta viðurkennt eigin mistök. (Kannski ekki alltaf – viðurkenni það líka.) Og nú þarf ég að viðurkenna mistök af minni hálfu, mjög svo nýleg. Ég nefndi í færslunni rétt áðan að fyrrv. forseti Íslands hefði hallast í áttina að páfa – orðaði það meira að segja þannig að hann væri að detta á páfann – en það er heldur betur rangt: Ólafur Ragnar er við það að detta aftur fyrir sig (í áttina frá páfanum). Skil ekki hvernig eitthvað svona gat gerst fyrir mig, að muna ekki svona grundvallaratriði. En þá er það frá – mistökin viðurkennd.

23. júlí 2017

Ég þekki þessa tilfinningu frá því áður: maður gerir margar atrennur að því að loka ljóðahandriti; í einhver þrjátíu skipti (kannski bara tuttugu) er maður alveg viss um að heildin sé komin, en daginn eftir, jafnvel strax um kvöldið, kemur í ljós að sprunga er í heildinni – og hún lekur. Auðvitað á ljóðahandrit að leka; sprungurnar í því eru öndunin sem handritið þarf á að halda – og auðvitað er ég bara að nota þetta líkingamál til að reyna að vera smart. En einhver tilfinning er það sem segir manni að ljóðahandrit sé komið, og þurfi ekki á fleiri ljóðum að halda, eða fleiri breytingum. Og núna í dag gerðist þetta hjá mér, með handrit sem kallast Öfugsnáði. Það er langt síðan titillinn var ákveðinn, og líka langt frá því að fyrsta gerð var tilbúin – sú gerð líkist ekki mikið þeirri nýjustu – en ljóðið sem varð til í dag (helmingurinn af því undir stýri á leiðinni í Borgarfjörð) held ég að hafi skellt hurðinni á frekari breytingar (eða gerðir). Eftirlætis orðtækið á mínu heimili er „að gera breytingar“ (það kemur frá yngsta aðilanum, að vísu ekki dýrinu, „aðstoðarmanninum“, þeim sem í raun er yngsti aðilinn); en nú eru „breytingarnar“ að baki: Öfugsnáði verður eins og hann er núna. Og þá er ekkert eftir annað en að spila músík. Ég hafði verið að hugsa um að láta ljóðið frá í dag fylgja með í færslunni, en núna tími ég því ekki. Ég læt nægja að hafa titilinn: Eins konar millifyrirsögn. En hver verður músíkin? Hvað er við hæfi á skýjuðum, en mildum, sumardegi í Reykholtssveit? Á meðan ég velti því fyrir mér dettur mér í hug að hafa frekar myndskreytingu en músík (er aðallega að hugsa um myndina af fyrrv. forseta Íslands, þar sem hann dettur í áttina að páfa, á heimili páfa); en það er allt of freistandi að láta músík fylgja, fyrst maður hefur nefnt þann möguleika á annað borð. Hef ég einhvern tíma haft Juliu (beygist: Julia) Holter hér á heimasíðunni? Nei, ég held ekki. Ég hef vitnað í texta eftir hana, en aldrei haft tóndæmi. Ókei. Svo er ekki meira með það. Niðurstaðan er fengin: fyrst kemur myndin af hallandi forseta (fyrrv.), síðan Julia Holter:

 

21. júlí 2017

Fyrst ber að geta þess að eftirfarandi færsla átti að berast í gær, en vegna tæknilegs ómöguleika gat ekki orðið af því: fúnksjón (vef-eitthvað – kann ekki orðið yfir það) lá niðri. En nú er það komið í lag. Hlutirnir fara sjaldnast eins og maður ætlar. Um daginn (17. júlí) ætlaði ég að setja inn færslu um bíómyndina sem ég hafði séð daginn áður (tvisvar þann dag, svo því sé haldið til haga); en áður en ég vissi af (áður en hausinn kom nokkrum vörnum við) var ég farinn að tala um „klassík dagsins í dag á mínu heimili“ (jazzlag með Fo´tet Ralphs Peterson); og vegna þess að það verkefni var farið af stað fannst mér erfitt að hætta við (enda alveg þess virði að minnast á Fo´tet Ralphs Peterson). Bíómyndin sem ég ætlaði að segja frá er hins vegar argentísk og heitir Relatos salvajes (Wild Tales). Hún er eftir ungan leikstjóra og handritahöfund, Damián Szifron, og framleiðandi er Pedro Almodóvar. Ég veit fullvel að ég er ekki að færa einhverjar nýjar fréttir úr kvikmyndaheiminum – ég hefði fyrir löngu átt að vera búinn að sjá þessa mynd – en mér finnst stór ástæða til að segja frá henni, því mig grunar að lesandi þessarar síðu hafi ekki séð hana. Trylltar sögur (eða hvernig sem maður kýs að snara hinum lýsandi titli yfir á Old Norse) segja sex mismunandi langar sögur um hefnd. Þessar sögur, og hvernig þær eru sagðar, eru stórhættulegar (í merkingunni gagnlegar) fyrir höfund; ekki bara höfund eins og mig – mikið gæfi ég annars fyrir að vita hvers konar höfundur ég er – heldur kannski sérstaklega aðra kvikmyndahöfunda en Damián Szifron. Ég veit ég sagðist ætla að „segja frá“ þessari mynd – og var þá eflaust að hugsa um að vitna í eitthvað úr henni, eða tjá mig um efnið, osfrv. – en nú finnst mér eins og slíkt væri illa gert gagnvart lesanda síðunnar (ef hann hefur ekki þegar séð myndina). Það nægir að nefna nafn hennar; og ég treysti því að lesandinn taki mark á mér þegar ég lýsi því yfir að þetta sé bíómynd sem maður verður að sjá. Eins og í flestum smásagnasöfnum eru sögurnar misgóðar, eða misáhrifamiklar, en allar sex eru svo vel skrifaðar og útfærðar, að maður fær aldrei á tilfinninguna að einhver þeirra hefði mátt missa sín. Það var bara ein önnur bíómynd sem kom upp í hugann þegar ég horfði á þessa mynd, og það var Vofa frelsisins eftir Buñuel. Ekki bara vegna þess að þar eru sagðar nokkrar ólíkar sögur, heldur er eitthvað skylt með geggjuninni og húmornum í þessum tveimur myndum. Fimm stjörnur (sex danskar). Núna er aftur á móti komin upp sama staða og fyrir fjórum dögum, þegar ég ætlaði að segja frá Relatos salvajes, en sagði í staðinn frá Fo´tet Ralphs Peterson – ég ætlaði mér nefnilega í dag að tala um kvikmyndaáhorf gærkvöldsins. Sem var Clockwork Orange (enduráhorf). Og reyndar ætlaði ég líka að segja frá tónlistarneyslu minni í gærkvöldi, áður en ég horfði á Clockwork Orange. Ég hlustaði nefnilega á tvær hljómplötur sem ég hef ekki heyrt lengi í heild sinni: ´Heroes` og Lodger með David Bowie. Þær voru þó ekki hugsaðar sem upphitun fyrir mynd Kubricks; ástæðan fyrir því að ég setti þær á fóninn (eða í slíðrið) var sú að fyrr um daginn fékk ég í pósti bókina Low eftir rithöfund sem heitir Hugo Wilcken; bók sem eins og nafnið bendir til fjallar um plötuna Low eftir David Bowie. Líkt og með Trylltar sögur Damiáns Szifron ætla ég að halda aftur af mér með að lýsa þessum plötum öllum – það er búið að lýsa þeim nógu oft, þótt þeim sem það hafa gert hafi láðst að fjalla af sanngirni um mikilvægan þátt bassaleikarans George Murray og trommuleikarans Dennis Davis. Reyndar voru þeir tveir, George og Dennis, ásamt gítarleikaranum Carlos Alomar, teknir svolítið fyrir í annarri bók sem ég las um daginn, On Bowie eftir tónlistarskríbentinn Rob Sheffield; og mér sýnist að í bók gærdagsins, Low (sem ég er ekki byrjaður að lesa) sé sérstaklega fjallað um hversu stórt og mikið hlutverk George, Dennis og Carlos leika á þessum dásamlegu plötum Bowies. En hvert er ég eiginlega kominn? Af hverju er ég að segja frá þessu? Ég veit ég er svolítið upptekinn af tónlist áttunda áratugar síðustu aldar í augnablikinu – það hefur að gera með bókina sem ég er að skrifa (sem kemur út á næsta ári, ekki á þessu, eins og upphaflega stóð til) – en ég verð samt að stilla mig af í að fjalla um músík, því ég hef ekki hundsvit á músík. Nú finnst mér ég þurfa að endurtaka: hvar var ég staddur? Clockwork Orange. Ég treysti mér ekki að tala um þá mynd, nema að minnast á (sem ég mundi ekki eftir frá því ég sá myndina fyrir sirka 40 árum) að gæludýr hrottans Alex DeLarge heitir Basil. En Basil hans Alex er ekki köttur, eins og kötturinn sem ég þekki (og heitir einmitt Basil), heldur snákur. Nóg um það. Af því ég nefndi David Bowie hérna áðan, þá rifjast upp fyrir mér að ég hafði um daginn ætlað mér að setja hjer á síðuna (ansi margt sem ég hef ætlað að setja hér á síðuna!) lagið I took a trip on a gemini spacecraft, af plötunni Heathen, ekki bara til að koma því lagi að sérstaklega, heldur til að benda á frumútgáfu þess, með Legendary Stardust Cowboy. Auglýsingafólk talar oft um „epli og appelsínur“ – mér varð hugsað til þeirrar klisju þegar ég heyrði Legendary Stardust Cowboy flytja þetta lag sitt, sem David Bowie gerði síðan að sínu. Þetta er ansi áhugavert. Gjörið svo vel. Fyrst Legendary Stardust Cowboy:

Svo David Bowie:

 

 

17. júlí 2017

Ég veit að það er ekki liðinn mánuður, en samt. Síðast leið mánuður. Og ég var um daginn að því kominn að gefa Næsta kafla nýtt heiti: Kafli á mánuði. En núna er ég hættur við það, enda færsla dagsins afar brýn; hún þolir ekki nokkra bið; hún snýst um það að spila klassík dagsins í dag, sautjánda júlí – klassík dagsins í dag á mínu heimili, það er að segja. Klassíkin er í flutningi Ralphs Peterson, eða Fo´tets Ralphs Peterson, eins og hann kallar hljómsveitina á plötunni. Platan heitir Ralph Peterson presents the Fo´tet, en ekki spyrja mig hvað „Fo´tet“ á að þýða; ég veit það nefnilega ekki, og hef ekki tíma til að fletta því upp. Tónsmíðin kallast Urban Omen, og er eftir víbrafónleikara Fo´tetsins, Bryan Carrott. Aðrir í hljómsveitinni eru Don Byron, sem spilar á klarinett og bassaklarinett, og bassaleikarinn Melissa Slocum. Ég keypti þessa plötu í Woodstock í New York-fylki árið 1991, á meðan ég var í hljóðveri að taka upp músík með allt annarri hljómsveit, í Bearsville-hljóðverinu. (Sé Bearsville-hljóðverinu flett upp á netinu kemur í ljós að það er ekki lengur til. Sem er alger synd; ég væri alveg til í að vera í nýrri hljómsveit – samt ekki þeirri gömlu – bara til að fá að dvelja í Bearsville aftur.) Ralph Peterson og Fo´tet hans (þetta er að verða býsna þjált nafn, Fo´tet) tóku upp sína plötu sömuleiðis í New York, í A & R Recording, árið 1989. En svo er ekki meira með það – hér er Urban Omen, með Fo´tet Ralphs Peterson:

26. júní 2017

Það er alger tilviljun að kaflinn á undan kafla dagsins hafi sama númer, 26: 26. maí / 26. júní. Ég veit ég þarf ekki að taka fram að ekkert í heiminum er tilviljun; en þetta með töluna 26 var það samt: ég hafði ekki hugsað mér að láta mánuð líða milli færslna. Nú verð ég reyndar aðeins að hafa mig hægan, því sá sem hefur legið kyrr í svona langan tíma, hann á ekki að hreyfa sig mjög snöggt. Á sama hátt og manneskja sem hefur reikað um vatnslaus í eyðimörkinni í nokkra daga, hún á að fara varlega þegar hún loksins kemst í vatn; hún á bara að fá sér nokkra dropa. Ég var eitthvað að hugsa um að minnast á ljóðabókina sem á að koma út næsta haust – til að hrinda kynningarstarfinu af stað, langt á undan öllum hinum sem hyggja líka á einhvers konar kynningarstarf – en eftir nánari umhugsun (ég tala nú ekki um eftir þetta sem ég sagði um eyðimörkina og vatnið og allt það), þá hef ég ákveðið að fara hægt í sakirnar. Ég var búinn að ákveða að tala sérstaklega um eitt ljóðið í bókinni, Næturpóstana, sem ég síðan kippti út úr handritinu, eftir ábendingar um að það ljóð gæti meitt bæði mig og yrkisefnið; en það verður að bíða betri tíma. Að vísu er annað ljóð með sama titli komið inn í handritið (í þetta sinn með litlu n-i: næturpóstarnir), og þar er í einni línunni vísað til gömlu Næturpóstanna (með hástafnum), án þess þó að lesandi ókunnugur gömlu Næturpóstunum fái nokkra hugmynd um hvert inntak þeirra var – og er (því einhvern tíma verða Næturpóstarnir með háa n-inu sendir af stað – ég þarf bara að bíða eftir rétta augnablikinu). Nú finn ég hversu mikið hin snögga (og óundirbúna) hreyfing þess sem hefur setið of lengi kyrr tekur í; ég verð að passa mig á að droparnir verði ekki að heilum sopa. Ég ætla að láta aðstoðarmann minn, Basil Hallvarð, sjá um myndefnið að þessu sinni. Það er mynd af honum sjálfum:

26. maí 2017

„But now old friends are acting strange …“ Hvað er það með þetta lag Joni Mitchell, Both sides now? Ég heyrði það fyrst með Frank Sinatra, þegar ég var sirka 12 eða 13; pabbi og mamma áttu plötu með honum, sem ég spilaði á Telefunken-spilaranum í stofunni. Þetta var sem sagt kammermúsík þeirrar stofu, og þess tíma. Ég held ég hafi næst heyrt það með Joni Mitchell sjálfri, á tónleikaplötu sem ég átti með henni, Miles of aisles – mjög fín útgáfa – en svo þegar hún syngur lagið á plötunni Both sides now, árið 2000, sem hún gerði með 70 manna strengjasveit og Wayne Shorter, orðin aðeins eldri en hún var, er maður alveg varnarlaus. Og maður hugsar: hvaða önnur lög hafa svipuð áhrif og þetta lag? Kannski Moon River. Kannski Now my heart is full. Eða It´s raining today? „But now old friends are acting strange …“ Þetta er ein af þessum ógleymanlegu línum í sönglagi, í sama flokki (svo ég haldi áfram flokkuninni) og „í dögum hvarf hún inn um aðrar dyr“. Eða „Tell all of my friends / I don´t have too many …“ En nú er ég farinn. Það er að segja: minn ytri maður er á leiðinni annað. Í ferðalag. Ferðaferð, eins og söngdúettinn Kleópatra söng. Ég horfi með tilhlökkun og hryllingi til þess að vera ekki með tölvu í tæpa viku – mest þó tilhlökkun. Ég fékk fjóra fyrstu þættina af nýju Twin Peaks-seríunni í gær inn í tölvuna mína (eftir ólöglegum leiðum, en með því loforði gagnvart sjálfum mér að síðar muni ég kaupa þá), en ég náði ekki að horfa nema á tæpa tvo. Restin verður það að bíða, þangað til ég kemst aftur í tölvuna. Og minn innri sem ytri maður bíður spenntur eftir framhaldinu – framhaldinu almennt. (Hljómar soldið eins og ég sé að gefa þessari kveðju einhverja extra vigt …)

 

15. desember 2015

Það gerist að jólastemmningin kemur of fljótt. Áður fyrr nægði mér oft að bíta í rautt epli snemma í nóvember til að ganga of fljótt á þessa stemmningu sem með réttu ætti að ná hámarki í lok desember, en náði stundum – þá er ég hafði bitið í eplið of snemma – að klárast um miðjan desember. Núna á seinni árum, þegar ég hef ferðast meira um landið en áður fyrr, hafa heimsóknir í Jólagarðinn í nágrenni Akureyrar, í júní eða júlí, gegnt sama hlutverki og ótímabæra eplið. En það þarf samt ekki að vera eitthvað neikvætt. Það er vel þess virði að fara í Jólagarðinn á miðju sumri, því í raun eru þau innlit einhver skrítnasta, jafnvel kynlegasta, reynsla sem maður verður fyrir. Eitthvað virkilega unheimlich. Í jákvæðum skilningi, og uppbyggilegum. Það er reyndar mjög vel við hæfi að grípa til þýsks orðs í þessu sambandi, því flestar jólavörurnar í Jólagarðinum virðast koma frá Þýskalandi. Og talandi um eitthvað þýskt – og gott. Fyrir hver jól verður mér hugsað til hinnar stórkostlegu smásögu Heinrichs Böll um ömmuna á eftirstríðsárunum í Þýskalandi; þá sem hélt allri fjölskyldunni í heljargreipum jólahalds allan ársins hring; sem í lok hátíðarinnar tók að æpa í mótmælaskyni þegar taka átti tréð í stofunni niður, og skreytingarnar, og fékk því framgengt næstu árin að jólahaldið héldi áfram, að aldrei yrði dauður punktur í gleðinni. Það er auðvitað við hæfi að rifja upp þessa mögnuðu sögu núna, þegar ekki eru nema níu dagar til jóla. En nú að jólatónlistinni. Og ekki-jólatónlistinni. Það er nefnilega kominn tími til að hafa einhverja tónlist hérna. Og ég held það hljóti að vera gott ráð (ef ekki beinlínis í anda þeirra ráða sem Óskar Árni Óskarsson hefur verið að gefa okkur í bókum sínum) að taka inn sem mest af annarri tónlist en jólatónlist áður en tími hennar, jólatónlistarinnar, brestur á af fullum þunga. Og þá er Anton Webern nákvæmlega það sem hentar: a good choice, eins og sagt er á ensku. Það er engu líkara en Glenn Gould sé staddur á himnum þegar hann spilar þetta; að hann hafi tekið með sér píanóið.

5. desember 2015

Ég var um daginn spurður af manneskju sem ég hitti í ónefndri verslun: „Hver er þessi Svanur sem nefndur er í nýrri skáldsögu þinni, Sögumanni; ljóðskáldið sem varð manni að bana inni á veitingastaðnum Caruso? Mér fannst eins og ég hefði einhvern tíma áður heyrt eða lesið um þann mann.“ Jú, það getur verið, svaraði ég, og langaði til að bæta við þau orð að hann (sá sem spurði) væri góður (í merkingunni glöggur) að muna eftir Svani – Svani Bergmundssyni – en ég lét það ógert; ég svaraði einungis: „Jú, það getur verið.“ Og átti við að vel væri hugsanlegt að hann, þessi lesandi Sögumanns, hefði einhvern tíma heyrt eða lesið um umræddan mann. Og ég sagði honum frá því sem ég sjálfur mundi um ljóðskáldið Svan, og því sem gerðist fyrir þann mann, ekki bara inni á Caruso (þegar Caruso var enn í Bankastræti, ekki fluttur í Austurstræti), heldur einnig frá aðdraganda óhappsins og eftirmála. Nú nenni ég varla að fara að rifja þetta allt upp hér, enn eina ferðina; ég læt nægja að benda á frásögnina af Svani og ljósmyndaranum (þeim sem Svanur drap); hana er að finna í bókinni Handritið að kvikmynd Arnar Featherby og Jóns Magnússonar um uppnámið á veitingahúsinu eftir Jenný Alexson, í kafla 31. En kannski er ástæða til að taka fram að uppnámið í titli bókarinnar vísar ekki til þess sem gerðist inni á Caruso.

3. desember 2015

Jafnvel þótt Guð væri til, þá væri nauðsynlegt að eyða honum. Ég hef ekki hugmynd um hvers vegna, en þessi orð rússneska stjórnleysingjans Bakúníns (hvort sem þau eru rétt höfð eftir eða ekki, og svo sönn sem þau eru) fá mig í augnablikinu til að hugsa um þá staðreynd að í Fuglum Hitchcocks er engin tónlist.

2. desember 2015

Nýjasta bók Michels Houellebecq er alveg milljón, finnst mér. Ég veit þó ekki hvort það tákni að hún sé góð, ég þori ekki að kveða upp úr um það; það eru í henni nokkrar senur sem eru beinlínis vondar. Það sem helst kætti mig við lesturinn, fyrir utan hina „lágstemmdu“ kenningu, eða spádóm, um valdatöku Múslímska bræðralagsins í Frakklandi, var hinn undirliggjandi þráður um rithöfundinn Joris-Karl Huysmans sem Houellebecq spinnur í undirlag sögunnar. François, sögumaður Houellebecqs, er sérfræðingur í verkum hins belgíska Frakka, sem undir lok nítjándu aldar skrifaði bók sem kölluð hefur verið „tíðabók dekadentismans“, og aðra um satanisma, en snerist síðan til kaþólsku, ekki síst fyrir áhrif frá þessum dimmu hugðarefnum sínum, til að fjarlægja sig frá þeim. Sögumanni Houellebecqs, François, verður stöðugt hugsað til hins löngu liðna rithöfundar og þess sem sá maður stóð fyrir (eða stendur fyrir í nútímanum); Huysmans líkt og andar í gegnum hann, ekki síst þegar François veltir fyrir sér spurningum varðandi konur, kynlíf og trúmál. Sumar af þeim vangaveltum eru ískrandi fyndnar og beittar. Ullabjakkur, eins og ég veit að Houellebecq er kallaður á virðulegum bókmenntaheimilum,  hefur í gegnum tíðina verið fremur örlátur á sína eigin mynd gagnvart ljósmyndurum, og það er ekki leiðinlegt að hafa þá mynd í huga þegar maður les þessa bók; hingað til hefur ásjóna Houellebecqs alltaf minnt mig á Baudelaire, þótt ef til vill séu þeir ekki beinlínis líkir – það er frekar að maður tengi þá saman andlega – en ég er ekki frá því að í Houellebecq sé líka svolítill Huysmans; ekki í útlínum, en í karakternum: hið fágaða mannhatur og fallega lífsþreyta sem einkennir þessa þrjá menn lætur þá einhvern veginn renna saman í eina mynd. Bókmenntafræðingurinn François er nokkuð örugglega að hluta til byggður á höfundi sínum, maður finnur mjög sterkt fyrir því hversu Houellebecq nýtur þess að gera grín að sjálfum sér; og með það í huga nýtast ljósmyndirnar af honum ekki síður vel sem myndskreyting við texta þessarar bókar. Ég var ekkert sérstaklega hrifinn af síðustu bók Houellebecqs, þótt hugmyndin á bakvið hana væri flott; en hérna, í þessari nýju, finnst mér hann alveg vera að gera sig.  Ég las bókina á ensku, og held ég muni alveg örugglega lesa hana aftur þegar hún kemur í íslenskri þýðingu Friðriks Rafnssonar snemma á næsta ári. Ef það er þá rétt að hún geri það. Mér var að minnsta kosti sagt það; það var vinurinn sem leit í heimsókn til mín um daginn sem bjó yfir þeim upplýsingum. Hann, vinurinn, ætlaði sjálfur að bíða með að lesa bókina þangað til hún kæmi á íslensku. Ég varð hins vegar svo spenntur, sérstaklega vegna þess að ég hafði lesið um að Huysmans kæmi fyrir í sögunni, að ég fór strax á Gegni, fann út að bókin væri til í Bókhlöðunni á ensku, og hljóp út. Eintakið var meira að segja ólesið. En núna, þegar ég hef minnst á þennan vin minn (sem ég er alveg viss um að er að lesa þetta), heldur hann ábyggilega að ég ætli að fara að tala eitthvað meira um hann; ég var svona hálfpartinn búinn að lofa því í síðasta kafla. En það ætla ég ekki að gera. Ég ætla aftur á móti að grófþýða nokkrar setningar úr bók Houellebecqs (úr ensku þýðingunni); setningar sem kallast svolítið á við senu sem ég dró sjálfur upp fyrir nokkrum dögum á þessum síðum hér: ég var þá staddur við flugvöllinn í Skerjafirði og hafði hitt vin minn E. Í hinum snöruðu setningum er Huysmans-fræðingurinn François að kveðja fyrrum samstarfsmann sinn, eftir að hafa verið í heimsókn hjá honum; sá maður, Rediger, er innfæddur Frakki, var áður kaþólskur en hefur snúist til íslamstrúar og er giftur að minnsta kosti tveimur konum, einni um fertugt, hinni á táningsaldri: Ég þakkaði honum fyrir hrífandi síðdegisstund, sem hafði síðan orðið að hrífandi kvöldstund. Hann sagðist sjálfur hafa virkilega notið stundarinnar – í stuttu máli sagt vorum við í hálfgerðu kurteisiskasti fyrir utan dyrnar hjá honum; en báðir meintum við hvert orð af því sem við sögðum.

1. desember 2015

Snjór yfir öllu. Og það er logn. Á sunnudegi, sem var í fyrradag, geng ég um gamla kirkjugarðinn, og mæti fáum, aðallega köttum, sem þó er bara einn; ég mæti bara einum ketti. Og konu með barn. Þegar konan heilsar mér kemur í ljós að þau eru útlendingar, að minnsta kosti hún, konan. Ég er að hugsa um bókina sem ég les í augnablikinu; það er bók sem einn vinur minn minntist á þegar hann kom í heimsókn síðasta föstudag, og ég var svo heppinn að ná í á bókasafninu – ég á örugglega eftir að minnast á þessa bók aftur, og þá jafnvel í samhengi við vininn sem sagði mér frá henni. En þegar ég geng eftir einum af breiðari stígunum í garðinum, í norðurátt, áttina að Hólatorgi, verður mér litið á háan legstein sem á stendur (og nú breyti ég um nafn, en læt ártölin halda sér): Halldór Sveinsson F. 1863 D. 1947 og kona hans Ég held áfram að horfa á steininn í svolitla stund, en það sem ég les breytist ekkert við að lesa það aftur. Svo horfi ég í kringum mig, og aftur á legsteininn. Snjórinn er ekki bara fallegur, hugsa ég; hann er líka fyndinn.